شناسایی ترکیب شیمیایی پوشش لعاب گلی و رنگ های بکار رفته در برخی از ‏سفالینه های گلابه ای ‏منقوش مکشوفه از منطقه سیستان

Abstract

یکی از مهمترین انواع سفالهای اوایل دوران اسلامی، در ایران، سفالینه¬های گلابه ای منقوش است که در قرون سوم و چهارم ‏هجری قمری به ویژه در عصر سامانیان در ایران توسعه و گسترش یافته است. در ‏این پژوهش به منظور شناخت تکنیک ‏پوشش گلی در این سفالینه‎ ‎ها و شناسایی ترکیب شیمیایی گلابه و ‏رنگدانه‎ ‎های به کار رفته در آنها، ‏تعدادی از نمونه‎ ‎های ‏تاریخی سفالینه‎ ‎های گلابه ای منقوش ‏مکشوفه از سیستان به شیوه‎ ‎های مختلف آزمایشگاهی، شامل: بررسی ‏میکروسکوپی، ‏آزمون نقطه‎ ‎ای، میکروسکوپ الکترونی روبشی مجهز به طیف‌سنج ‏پراکنش انرژی پرتوی ایکس‎(SEM-EDS)‎‏ و پراش پرتوی ‏‏ایکس‎(XRD)‎‏ مورد مطالعه قرار گرفت.‏‎ ‎این مطالعات آزمایشگاهی، نشان داد که در تهیه گلابه از دوغاب گل رس آمیخته با ‏رنگدانه سفیداب سرب استفاده شده است‎ ‎و ‏برای نقوش سفالینه¬ها و رنگ¬های طیف قرمز تا قهوه ای تیره از گل اخرای حاوی ‏اکسید آهن مخلوط با اکسید منگنز و برای رنگ سبز، از رنگدانه سبز خاکی استفاده شده بود. علاوه بر این، مشخص شد که با ‏توجه به آنالیز ترکیب کانی شناختی بدنه سفالینه¬ها، آنها در دمایی در ‏حدود 900-850 درجه سانتیگراد پخت داده شده¬اند. ‏