بررسی وضعیت برگاب در تاغ ( Haloxylon persicum Bunge ) و اسکنبیل (Calligonium comusum) و نقش آ نها بر حفاظت خاک

چکیده مقاله

بحران آب بیش از سایر عامل های زیستی و محیطی موجب کاهش تولید بوم نظام های گیاهی ب هخصوص در اقلیم خشک می شود. ب ههمین دلیل، ارزیابی و سنجش باران اهمیت بیش تری پیدا م یکند، ب هخصوص در مناطق خشک و نیمه خشک که رطوبت خاک عامل محدود کننده و مؤثر بر تولیدات گیاهی است )صادقی و عطارد 2014 (. این که چه نسبتی از بارش به برگاب تبدیل می شود بستگی به سه ویژگی مهم خصوصیت های گیاهی، ویژگی های بارش و شرایط تبخیر دارد )گریتس و همکاران 2010 (. هدف پژوهش حاضر تأثیر انداز ه و شدت بارش و درصد تراکم تاج پوشش گونه های اسکنبیل و تاغ بر اندازه و درصد برگاب آن ها در شرایط اقلیمی بیرجند در بازه ی زمانی )مهر 1398 تا خرداد 1399 ( می باشد که براساس آن م یتوان گون های که در طر حهای حفاظت خاک بهتر عمل می نماید انتخاب نمود. مواد و روش ها این پژوهش در سال آبی از مهر 1398 تا خرداد 1399 در غرب شهر بیرجند در پردیس دانشکده ی کشاورزی و مناب عطبیعی واقع در 5 کیلومتری جاده ی کرمان انجام شد. این منطقه در // 63 / 59 º 21 شرقی و1402 32 º 43/ 21// شمالی قرار گرفته است. میانگین باران سالانه ی منطقه در دوره ی 50 ساله 8/ 170 میل یمتر است )درخشان و همکاران 2014 (. در این پژوهش اندازه ی ربایش تاجی گون ههای تاغ و اسکنبیل بررسی شد. از هر گونه ی تاغ و اسکنبیل چهار تکرار با تراکم پوشش تاجی کم تا زیاد انتخاب شد. درصد انبوهی تاج پوشش گون هها با در نظرگرفتن قطر بزرگ و کوچک درختچه انداز هگیری شد. از ظروف سینی شکل با ابعاد 30×30 سانتی متر برای جمع آوری آب باران زیر هر گونه استفاده شد. همچنین، برای محاسبه ی مساحت مؤثر تا جپوشش گون هها از سطح تاج پوشش آن ها در فصل پاییز تا بهار به صورت عمودی تصویربرداری شد. برای تجزیه وتحلیل داد هها از آزمون های همبستگی، تحلیل وایازی و تجزیه ی واریانس یک طرفه ) ANOVA ( استفاده شد. کلیه آزمون های آماری به وسیله ی نرم افزار SPSS انجام شد و نمودارها به وسیله ی نرم افزار اکسل رسم شد. نتایج و بحث اسکنبیل گونه ای مقاوم به خشکی بوده و در تپه های شنی و زمین های بسیار سبک در بیابان های خشک گسترش یافت هاست. نتایج بررسی این گونه در نهالستان دانشکده ی کشاورزی نشان داد بیش ترین حجم برگاب با اندازه ی 6/ 15 میلی متر مربوط به فصل بهار است. همچنین بین اندازه ی بارش و اندازه ی برگاب براساس ضریب همبستگی پیرسون در سطح 01 / 0 همبستگی مثبت معن یدار وجود دارد ) 93 / 0= R2 (. بین شدت بارش و اندازه ی برگاب در سطح 05 / 0 همبستگی مثبت معن یدار وجود دارد ) 79 / 0= R2 (. بین شدت بارش و درصد برگاب درسطح 01 / 0 همبستگی مثبت معنی دار وجود دارد ) 87 / 0= R2 (. تاغ ب هدلیل پایی نبودن ظرفیت )پتانسیل( اسمزی، در جذب رطوبت خاک توانایی زیادی دارد. براساس ضریب همبستگی پیرسون بین ویژگی های بارش و برگاب رابطه ی معن یداری وجود دارد. نتایج نشان داد بین اندازه ی بارش و اندازه ی برگاب و درصد انبوهی تا جپوشش گونه و اندازه ی برگاب در سطح 05 / 0 همبستگی مثبت معن یدار وجود دارد )ب هترتیب 78 / R=0 و 71 / R=0 (. همچنین بین درصد برگاب با هیچ کدام از ویژگی های بارش رابطه ی معن یداری وجود ندارد. نتیجه گیری بیش ترین انداز هی برگاب مربوط به گونه ی اسکنبیل 6/ 15 میلی متر و کم ترین مربوط به گونه ی تاغ 2/ 1 میل یمتر است. براساس نتایج ب هدست آمده، بیش ترین درصد برگاب گونه ی تاغ 46 % در بهمن ماه و کم ترین 10 % در آذرماه است 0/05 ≤ p( (. با توجه به ای نکه گونه ی تاغ دارای برگاب بیش تری است سبب م یشود آب بیش تری جذب تاج پوشش شده و آب کم تری به زمین برسد، ازاین رو برای جلوگیری از سیل و فرسایش خاک مناسب تر می باشد.