تفسیر تطبیقی آیه 76 سوره یوسف با تأکید بر واژه «کید» و محوریت دیدگاه طبرسی و ماتریدی

چکیده مقاله

در قرآن کریم با موضوعاتی مانند کید و مکر مواجه هستیم که در باره انسان و خداوند مطرح می‌باشند. کاربست این صفات برای انسان در مورد فعل منفی است، ولی برای خداوند در مورد فعل مثبت کاربرد دارد. پژوهش حاضر به روش تحلیلی- توصیفی و انتقادی با استفاده از منابع کتابخانه ای به بررسی چگونگی نسبت کید در آیه ی 76 سوره ی یوسف با محوریت تفسیر مجمع البیان و ماتریدی پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می‌دهد: طبرسی منظور از کید در آیه را تدبیری می‌داند که خداوند در مقابل بد اندیشی برادران حضرت یوسف (ع) به ایشان آموزش داد، تا از آن استفاده کند، ماتریدی در باره کید در این آیه دو احتمال را مطرح می‌کند، احتمال اول وی با تفسیر طبرسی از کید همخوانی و مشارکت دارد، ولی احتمال دوم وی که عبارت است از آموزش روش تفتیش به حضرت یوسف (ع)، تا برادران گمان نکنند چون ایشان از ابتدا نسبت به این مسئله علم داشته، پیمانه را از بار برادرش بیرون آورده است. گرچه این تفسیر در نگاه نخست با ظاهر آیه سازگار به نظر می‌رسد، اما با توجه به سیاق آیات پیشین این سوره ـ که درباره قرار دادن پیمانه در بار بنیامین است ـ هماهنگی ندارد و بر مبانی تفسیریِ پذیرفته ‌شده استوار نیست. در مقابل، تفسیر طبرسی و تفسیر نخست ماتریدی از واژه‌ی «کید»، با واقعیت ماجرا و اصول معتبر تفسیری سازگار است.