تأثیر قارچ اکتومیکوریز bicolor Laccaria بر برخی خصوصیات فیزیولوژیکی و ریختشناسی گیاهچههای سپیدار )alba Populus )در شرایط تنش خشکی و آلودگی به شانکر سیتوسپورایی

چکیده مقاله

اهش منابع چوبی و نیاز فزاینده به چوب، تمایل به جنگلکاری با گونههای سریعالرشد مانند صنوبر را افزایش داده است اما بحران آب و بیماری شانکر صنوبر به دو عامل مهم محدودکننده کشت صنوبر در برخی نقاط ایران تبدیل شدهاست. قارچهای اکتومیکوریز در بهبود وضعیت آبی گیاهان، افزایش زندهمانی و رشد گیاهان تحت تنش، اثرات قابل توجهی دارند. هدف از این پژوهش بررسی تأثیر قارچ اکتومیکوریز bicolor Laccaria بر برخی خصوصیات ریختشناسی و فیزیولوژیکی گیاهچههای سپیدار در شرایط تنش خشکی و شانکر سیتوسپورایی است. مواد و روشها: این پژوهش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کامالً تصادفی با 5 تکرار انجام شد. فاکتورهای آزمایش شامل عامل بیولوژیک در دو سطح )بدون مایکوریز و دارای مایکوریز( و عامل تنش در سه سطح )بدون تنش، تنش خشکی و تنش قارچ بیمارگر سیتوسپورا( بود. تلقیح قارچ اکتومیکوریز به گیاهچههای سپیدار 14 هفته پس از کشت قلمه در گلدان و زمانی که ارتفاع گیاه به 50 سانتیمتر رسید، انجام شد. جداسازی و شناسایی قارچ عامل شانکر سیتوسپورایی به صورت ریختشناسی و مولکولی انجام شد و به گیاهچههای سپیدار )پس از نشریه پژوهشهای تولید گیاهی، دوره ،31 شماره ،1 1403 50 استقرار قارچ مایکوریز( تلقیح شد. تنش خشکی با کاهش آب آبیاری بر اساس ظرفیت زراعی گیاهان انجام شد. اندازهگیری خصوصیات رشدی، واکنش فیزیولوژیکی و آنزیمی گیاهان در شرایط تنش و غیرتنش، در تیمارهای مختلف مورد ارزیابی قرار گرفت. یافتهها: سطح آنزیم کاتاالز، سوپراکسید دیسموتاز و پراکسیداز در شرایط تنش خشکی و سیتوسپورایی در گیاهچههای میکوریزایی افزایش چشمگیری داشته و دارای اختالف معنیداری در سطح 1 درصد با گیاهچههای شاهد تحت تنش، هستند. آنزیم مالون دیآلدئید در گیاهچههای تلقیح شده با مایکوریزا و تحت تنش نسبت به گیاهچههای بدون مایکوریز تحت تنش افزایش کمتری داشته و در سطح 1 درصد دارای اختالف معنیداری با یکدیگر هستند. استفاده از قارچ اکتومیکوریز bicolor .L باعث بهبود خصوصیات رشدی گیاهچههای سپیدار شده، سطح برگ، وزن تر و خشک برگ، وزن تر و خشک ریشه، وزن تر و خشک ساقه و ارتفاع ساقه دارای اختالف معنیداری با گیاهچههای فاقد همزیستی است؛ قطر ساقه در گیاهچههای دارای همزیستی و تیمار شاهد، فاقد اختالف معنیداری با یکدیگر است. همزیستی اکتومیکوریزایی منجر به افزایش فتوسنتز، هدایت روزنهای، کربن دی اکسید بین سلولی و تعرق در گیاهچههای همزیست نسبت به تیمار شاهد شدهاست. در شرایط تنش خشکی و تنش سیتوسپورایی، گیاهان فاقد همزیستی عملکرد پایینتری در میزان فتوسنتز، تعرق و هدایت روزنهای داشتهاست که منجر به کاهش رشد در این تیمارها شد. نتیجهگیری: در این پژوهش گونه chrysosperma Cytospora به عنوان عامل ایجاد شانکر درختان صنوبر از استان گیالن شناسایی و معرفی شد. همچنین یافتههای این پژوهش نشان داد که قارچ اکتومیکوریز bicolor Laccaria قادر به ایجاد همزیستی با گیاهچههای سپیدار بوده است. این همزیستی باعث افزایش رشد، بهبود فیزیولوژی گیاه، و افزایش مقاومت گیاه در شرایط تنش خشکی و تنش سیتوسپورایی در گیاهان دارای همزیستی نسبت به گیاهچههای فاقد همزیستی، شده است. بنابراین با توجه به بهبود وضعیت آبی، افزایش رشد و بیومس و اصالح خصوصیات فیزیولوژیکی گیاه تلقیح شده با قارچ میکوریز در مقایسه با شاهد، میتوان برقراری این تعامل اکتومیکوریزایی را راهکاری نوین برای افزایش موفقیت نهالکاری در صنوبرکاریها جهت زراعت چوب معرفی نمود