| Authors | مسعود بهرامیان,احمد فلاح زاده |
|---|
| Journal | میقات حج |
|---|
| Page number | 139-146 |
|---|
| Serial number | ۳۳ |
|---|
| Volume number | ۱۳۰ |
|---|
| Paper Type | Full Paper |
|---|
| Published At | ۲۰۲۵ |
|---|
| Journal Type | Electronic |
|---|
| Journal Country | Iran, Islamic Republic Of |
|---|
| Journal Index | isc |
|---|
| Keywords | خلفای چهارگانه, کنش متقابل اجتماعی, سازگاری گروهی, همگرایی سیاسی, اجتماعی, واگرایی سیاسی, رقابت اجتماعی, ستیز اجتماعی, مناسک حج. |
|---|
Abstract
بعد از رحلت رسول خدا(ص) تحولات سیاسی - اجتماعی جامعه اسلامی، در خلافت خلفای نخستین (11-40ق) حاوی نوعی همگرایی و واگرایی بود. دوران خلفای راشدین افقی از همگرایی و واگرایی سیاسی-اجتماعی را به دست می¬دهد. این مقاله با هدف دستیابی به روند واگرایی و همگرایی اسلامی در این دوران، می¬کوشد تا هر یک از دوره¬ها را جداگانه بررسی نماید. سوال پژوهش این است که در عصر خلفا چه نوعی از واگرایی یا همگرایی برقرار بود؟ تحقیق پیش¬رو با استفاده از روش، تحلیل سیاسی-اجتماعی و با استفاده از مطالعات کتابخانه¬ای، بر اساس چارچوب نظری «کُنش متقابل اجتماعی» به این دستاوردها دست یافته است: دوره خلیفه اول به دلیل شرایط تثبیت خلافت، واگرایی بر مبنای شناخت بر همگرایی غلبه داشت اما با درایت برخی از صحابه موثر، این واگرایی مدیریت شد. گرچه در عصر خلیفه دوم، گسترش فتوح، سبب اتحاد جامعه اسلامی و نوعی از همگرایی اجتماعی-سیاسی شد اما واگرایی در دوره دوم خلافت عثمان و عصر علی نمود بیشتری یافت. بر مبنای این نظریه، در این دوره سی ساله، جامعه اسلامی در نوسان تحولات سیاسی-اجتماعی میان همگرایی و واگرایی، آمیزه¬ای از سازگاری گروهی و رقابت (کنش اجتماعی گسسته) بود و با وجود برخی مخالفت¬ها با نهاد خلافت از سوی شماری از صحابه، همسازگری اجتماعی وجه بارز عصر خلیفه اول و دوم(23-11ق) و رقابت و ستیزه کاری پاره گروه¬ها با طیف حاکم، مشخصه اصلی جامعه اسلامی در عصر خلفای سوم و چهارم (23-40ق) بود. اما آنچه همگرایی جامعه اسلامی را در این دوره نمود بیشتری به آن می داد انجام مناسک حج توسط مسلمانان بود که آنان را در موعدی مقرر گرد هم می آورد.
Paper URL