بررسی احتمال حضور کبالت در ذخایر مس با میزبان رسوبی ایران

Abstract

عنصر کبالت (Co) به‌عنوان یکی از فلزات حیاتی قرن ۲۱، نقشی اساسی در توسعه فناوری‌های نوین به‌ویژه باتری‌های لیتیوم-یونی، سوپرآلیاژها، صنایع هوافضا و پزشکی ایفا می‌کند. بخش عمده‌ای از تولید جهانی کبالت از کانسارهای مس با میزبان رسوبی و به‌ویژه از نواحی ناپایدار ژئوپلیتیکی مانند آفریقای مرکزی تأمین می‌شود، که موجب افزایش توجه جهانی به شناسایی منابع جدید در سایر نقاط جهان شده است. با توجه به ویژگی‌های ژئوشیمیایی و زمین‌ساختی مشترک میان کبالت و مس، تمرکز هم‌زمان این دو عنصر در سامانه‌های رسوبی تحت شرایط خاص اکسایش–احیایی امکان‌پذیر است. ایران با دارا بودن بیش از ۱۲۰ اندیس و کانسار مس با میزبان رسوبی در زون‌های مختلف زمین‌شناسی از جمله زاگرس، طبس، ایران مرکزی و سیستان–لوت، ظرفیت بالقوه‌ای برای حضور کبالت در کنار ذخایر مس دارد. با این حال، مطالعات سیستماتیک و جامع در این زمینه تاکنون صورت نگرفته است. این مقاله با مروری بر مبانی زمین‌شناسی، مدل‌های ژنتیکی، شواهد جهانی و ویژگی‌های محلی کانسارهای مس رسوبی ایران، به بررسی احتمال حضور اقتصادی کبالت پرداخته و راهکارهایی برای اکتشاف هدفمند این عنصر استراتژیک ارائه می‌دهد.