کانه‌زایی مس چینه‌کران با میزبان رسوبی در جنوب‌شرق ایران، رهیافت‌های پژوهشی، چشم‌انداز و راهبردهای اکتشافی آن

چکیده مقاله

کانسارهای مس چینه‌کران با میزبان رسوبی به عنوان یکی از مهم‌ترین تیپ‌های کانه‌زایی مس در مقیاس جهانی، نقش قابل توجهی در تأمین مس و عناصر همراه آن ایفا می‌کنند. در ایران، کانسارهای مس با میزبان رسوبی عمدتاً در چهار پهنه با بازه های سنی متفاوت تشکیل شده‌اند. مطالعه حاضر، با تمرکز بر ناحیه جنوب‌شرق ایران، نشان می‌دهد که این تیپ کانه‌زایی در استان‌های کرمان و خراسان جنوبی، به‌ویژه در چارچوب بلوک طبس، از الگوی زمین‌شناسی و متالوژنی منسجم و قابل تفسیر پیروی می‌کند. به نحوی که کانه‌زایی‌های مس چینه‌کران با میزبان رسوبی در این مناطق عمدتاً به‌صورت چینه‌کران، هم‌شیب با لایه‌بندی و محدود به افق‌های مشخصی از توالی‌های رسوبی میزبان توسعه یافته‌اند. بررسی‌های چینه‌نگاری و دیاژنزی حاکی از آن است که افق‌های مستعد کانه‌زایی عمدتاً به واحدهای نفوذپذیر ماسه‌سنگی و کنگلومرایی محدود می‌باشند که در مجاورت یا دربرگیرنده لایه‌های احیایی غنی از ماده آلی توسعه یافته‌اند. تمرکز کانه‌زایی در مرزهای ردوکس میان واحدهای اکسیدان و احیایی، مهم‌ترین سازوکار کنترل‌کننده رسوب مس در این کانسارها محسوب می‌شود. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که درک جامع سامانه کانه‌زایی مس چینه‌کران با میزبان رسوبی مستلزم نگاهی یکپارچه به چینه‌نگاری، دیاژنز، و فرآیندهای ردوکس است. شناسایی افق‌های چینه‌ای مستعد، زون‌های سفیدشدگی، مسیرهای مهاجرت سیال و کانی‌های شاخص می‌تواند نقش مؤثری در هدف‌گذاری دقیق‌تر عدسی‌های پنهان کانه‌دار ایفا کند. استفاده از نئوتوسیت به‌عنوان یک ردیاب معدنی، چشم‌انداز تازه‌ای برای اکتشاف کانسارهای مس چینه‌کران در جنوب‌شرق ایران فراهم می‌آورد.