بررسی ویژگی‌های زبانی نسخه تُحفه‌الاعاظم عَلَم‌آرا

Abstract

تحفةاالعاظم عَلَم آرامتعلق به دورۀ دوم سلطنت ناصرالدین شاه، حماسهای تاریخی-شیعی است که شاعری با تخلص«عاصی»آن را سروده و در رجب1282فرزند وی با تخلص«قاصر»آن را کتابت نموده است و در کتابخانۀ آستان قدس رضوی (شهر مشهد) با شمارۀبازیابی نسخه12۴۳۶نگهداری میشود. در این نسخه ویژگیهای مهمی از نظر زبان و رسمالخط وجود دارد که در این مقاله به شیوۀتوصیفی-تحلیلی، بررسی و معرفی خواهد شد. مهمترینویژگیهای زبانیاینمتن عبارتند از: بسامد باالیواژههای مهجور عربی؛ کاربرد واژههای گویشی منطقۀ قاینات(زُهان)؛ضبط تلفظهای گویشی واژههای معیار؛کاربرد«از»به نشانۀ کسرۀاضافه؛کاربرد«چه»در معانی مختلف«چون»؛ضبط گونۀ گفتاری کلمات معیار؛ضبط واو معدوله با تحولwā x>xu(خوا خو) وwā x>xā (خوا خا)؛کاربرد شناسۀجمع سوم شخص بدون«-د»؛ضبط«و»عطف یا ربط به چهار صورت متفاوت:1. با نویسۀ«و»؛2. با نویسۀ« ُو»؛۳. بدون نویسه؛۴. با (ضمه) ُـ باالی حرف آخر کلمه؛کاربرد ضمایر-ش و-شان فاعلی؛افزایش«ن»غیراشتقاقی در برخی از واژهها؛و مهمترینویژگیهای نسخهشناسیاینمتن عبارتنداز: پیوسته نویسی اجزاء زبانی (برای مثال«ای»ندا،«آن»وابستۀپیشین، پیشوند فعلی«می»و همکرد فعل مرکب) و جدانویسی«به»در جایگاه پیشوند فعلی؛جانشینیکسره به جای«ـی»نکره؛جانشینی«ـی»به جای کسرۀ اضافه؛جانشینی ضمه به جای کسرۀاضافه.دستاورد این تحقیق نشان میدهد شاعر که فردی تحصیلکرده و آشنا به زبان عربی و علومدینی و فرهنگ اصیل ایرانی بوده، این حماسه را تحت تأثیر گویش و زبان مادری خویش به نگارش درآورده و احتماال ً کاربرد عامه، محلی و منطقهای آن بیشتر، مد نظر عاصی بوده است