نگاهی به تغییرات جمعیتی روستاهای شمال شرق ایران؛ از مشهد تا هرات در دوره قاجار

چکیده مقاله

منطقه شمال شرق ایران از مشهد تا هرات پس از سقوط افشاریه تحت تاثیر شرایط سیاسی و نظامی نظیر لشکرکشی¬های احمدشاه ابدالی و ناامنی ناشی از حملات ترکمن¬ها قرار گرفت. این حوادث که تا قرادادآخال نیز ادامه یافت باعث پراکندگی جمعیت و تخلیه بسیاری از روستاها شد. در این پژوهش ضمن اشاره به ترکیب جمعیت روستاهای شمال شرق ایران، عوامل موثر بر تغییر این ترکیب، سیاست قاجاهار در این زمینه و نتایج آن مورد بررسی قرار می¬گیرد. پژوهش حاضر نشان داد وضعیت نظامی شمال شرق ایران تا زمان قرارداد آخال باعث پراکندگی جمعیت از این منطقه شد، ولی مساله هرات و سیاست مذهبی امیرعبدالرحمان خان باعث مهاجرت گسترده طوایف تیموری، هزاره، جمشیدی و بربری به این سوی مرز تا اطراف مشهد شد که ساختار جمعیتی جدیدی در منطقه به وجود آورد و علاوه بر طوایف چهار اویماق، مهاجران سیستانی¬، بلوچ¬ و عرب نیز در اطراف سرخس اسکان یافتند. این ترکیب جمعیتی جدید بر امنیت، اقتصاد و مالکیت زمین تاثیر گذاشتند.