سیدعباس شاه منصوری از مترجمی در مشهد تا ترجمه و چاپ ترجمان القرآن در حیدرآباد دکن

چکیده مقاله

ترجمه راه‌ انتقال مفاهیم به زبانی دیگر است و تکثر زبانی می‌تواند تعداد مخاطبان را افزایش دهد. به همین جهت برخی از مترجمان با تسلط بر زبان‌های مختلف قادرند مطلبی را به چند زبان ترجمه کنند و دامنه مخاطبانشان را توسعه دهند. سیدعباس شاه منصوری خراسانی یکی از مترجمان چند زبانه بود که در اواسط دوره پهلوی قرآن را به چهار زبان عربی، فارسی، انگلیسی و اردو ترجمه و با عنوان خودآموز یا ترجمان‌القرآن در حیدرآباد هندوستان منتشر نمود. وضعیت زندگی این مترجم و شرایط و عوامل موثر بر ترجمه چند زبانه تاکنون مورد توجه قرار نگرفته است. از این‌رو پژوهش حاضر به بررسی عوامل موثر بر زندگی و فعالیت حرفه‌ای شاه منصوری در حوزه ترجمه می‌پردازد. این پژوهش از نوع تاریخی و براساس اسناد منتشر نشده و مطبوعات خراسان انجام گرفته ‌است. پژوهش حاضر نشان داد شاه منصوری از لحاظ پدری خاستگاه دکنی و از لحاظ مادری ایرانی بود. پدرش در زمان ناصرالدین شاه مقیم مشهد شد و او از مادری ایرانی در مشهد به دنیا آمد و زبان فارسی و عربی را به خوبی آموخت. به خاطر ارتباط با سرکنسولگری بریتانیا در مشهد زبان انگلیسی را از افسران انگلیسی آموخت و به یکی از مترجمان مهم این شهر در اوایل دوره پهلوی تبدیل شد. بعد از مهاجرت اجباری خانواده منصورالتولیه به حیدرآباد دکن در سال 1314ش.، شاه منصوری با پشتکار زبان اردو را آموخت و به عنوان یک روحانی شیعی جایگاه مهمی در آنجا یافت. او سپس به ترجمه قرآن به چهار زبان در 30 جلد پرداخت که سازمان اوقاف حکومت پهلوی نیز به انتشار آن کمک کرد.