مشارکت اقتصادی پیروان ادیان مختلف در مشهد دوره پهلوی اول در پرتو تعامل و همزیستی مسالمت‌آمیز

چکیده مقاله

مشهد در دوره قاجار و پهلوی شهری با تنوع جمعیتی از لحاظ نژادی و دینی بود. این تنوع از دوره افشاریه تا پایان دوره پهلوی افزایش یافت و به جمعیت قابل توجهی رسید. به طوری که علاوه بر مسلمانان، یهودیان و ارامنه نیز در این شهر زندگی و به فعالیت اقتصادی پرداختند. با وجود جایگاه مذهبی مشهد تعامل و همزیستی پیروان ادیان مختلف در این شهر از دوره قاجار مشهود بود و در دوره پهلوی اول به اوج خود رسید. مساله پژوهش حاضر این است که پیروان چه ادیانی در مشهد دوره پهلوی زندگی می¬کردند؟ و این پیروان ادیان مختلف چه تعامل و مشارکتی در زمینه اقتصادی داشتند؟ این مقاله از نوع پژوهش¬های تاریخی است که روش گردآوری اطلاعات آن به صورت کتابخانه¬ای انجام گرفته و سپس داده¬ها به صورت توصیفی- تحلیلی ارائه شده است. یافته¬های پژوهش نشان داد پیروان ادیان مختلف چون کلیمیان، ارامنه، زرتشتیان و سیک¬ها در این شهر زندگی می‌کردند و مشغول فعالیت اقتصادی بودند. همزیستی نسبتاً مسالمت¬آمیز ارامنه و کلیمیان مشهد در دوره قاجار در نهایت در دوره پهلوی اول به مشارکت اقتصادی گسترده آنان در قالب شرکت¬های سهامی منجر شد که پیروان ادیان مختلف چون کلیمیان، ارامنه و سپس زرتشتیان هندوستان و ایران نقش مهمی در آن ایفاء کردند. شرکت سهامی نخریسی خسروی، شرکت سهامی تجارتی ایران و شرکت سهامی قماش مهمترین نمونه از مشارکت اقتصادی پیروان ادیان مختلف ساکن مشهد، ایران و خارج از ایران در راستای سرمایه¬گذاری بودند.