ترویج امتعه و منسوجات وطنی در مشهد اواخر دوره قاجار(1343-1313قمری)

چکیده مقاله

از اواسط دوره قاجار منسوجات ایرانی در رقابت با قماش فرنگی به چالش کشیده شد و محصولات وطنی جای خود را به منسوجات فرنگی دادند. حمایت از کالای وطنی یکی از راهکارها برای بقای تولید ملی بود. این مساله به شکل ایده و سپس عملی با تشکیل شرکت ها و انجمن های مختلف با هدف ترویج منسوجات داخلی در مشهد مطرح شد. درباره حمایت از کالای وطنی در مشهد تاکنون پژوهشی صورت نگرفته و اقدامات و رویکرد حمایت از کالای وطنی و نتایج به دست آمده و علل ناکامی آن مشخص نشده است. هدف این پژوهش نشان دادن افکار و اقدامات عملی در زمینه حمایت از کالاهای وطنی در مشهد از زمان مظفرالدین شاه تا اواخر دوره قاجار است. تا به این سوالات که ایده ترویج امتعه وطنی در حوزه منسوجات از چه زمانی شروع شد و عوامل موثر بر این ایده چه بود و چه اقدامات عملی در این زمینه صورت گرفت و این ایده در عمل چقدر موفق بود؟ این پژوهش به روش مطالعه کتابخانه ای و براساس اسناد و مطبوعات انجام گرفت و یافته های پژوهش نشان داد ایده حمایت از کالاهای وطنی در مشهد تحت تاثیر فعالیت شرکت اسلامیه اصفهان، انتشار کتاب لبا سالتقوی، سخنرانی های حاجی سید محمدآقا و تبلیغات روزنامه ادب از حدود سال 1317 و 1318 ق. شروع شد و با انقلاب مشروطه در انجمن اثنی عشری، انجمن سعادت، انجمن خیریه اتفاقیه و توسطشعرایی چون میرزا اسماعیل محمود متخلص به نساج مورد توجه قرار گرفت. و روزنامه فکر آزاد و فتوای میرزا رضای دامغانی بر آن اثر گذاشتند، ولی با عدم مشارکت عمومی و تجار در سرمایه گذاری، عدم مدرن سازی صنایع نساجی و قانون انحصار تولید این تفکر به صورت عملی درنیامد و به نتیجه درخشانی نرسید.