تغییرات مالکیت زمین در خراسان و ماورءالنهر از ورود مسلمانان تا پایان امویان

چکیده مقاله

شکست و سقوط ساسانیان یکی از مهمترین وقایع تاریخ ایران است که تحولات عمدهای را در پی داشت که ازجمله میتوان از تغییر در دین وفرهنگ، ساختار سیاسی، ترکیب جمعیتی و مالکیت زمین در ایران نام برد. در این میان تغییر در مالکیت زمینها که ارکان اقتصادی جامعه محسوب میشد و خراج و مالیات بر آن متکی بود از اهمیت زیادی برخوردار بود. زیرا بر ابعاد مختلف زندگی اقتصادی و اجتماعی مردم تاثیر میگذاشت. در همین رابطه خراسان و ماورءالنهر از مهمترین ایالتهای شمال شرق ایران بودند که از تهاجم اعراب در رابطه با تغییر در مالکیت زمینها بشدت متاثر شدند. هرچند تاکنون پیرامون پیامدهای تهاجم اعراب به ایران و از جمله خراسان و ماوراءالنهر پژوهشهای زیادی انجام شده است، اما پژوهشی مستقل درباره علل و عوامل موثر بر تغییر در مالکیت زمینها در خراسان و ماوراءالنهر، شیوه تغییر و نتایج آن صورت نگرفته است. لذا دراین پژوهش تلاش شده با تکیه بر منابع آن دوره و با روش مطالعه کتابخانهای و به شیوه تحقیقات تاریخی به پرسشهای فوق پاسخ دهد. به نظر میرسد نوع مالکیت زمین قبل از فتح، چگونگی فتح سرزمینها و انگیزه استقرار اعراب در مناطق مفتوحه هریک در چگونگی تغییر مالکیت زمینها پس از فتوحات نقش داشتند که در این پژوهش مورد بررسی خواهند گرفت.