مالیات طوایف و عشایر قاینات در دوره قاجار و پهلوی

چکیده مقاله

منطقه قاینات در دوره قاجار طوایف و عشایر متعددی داشت که نقش نظامی و اقتصادی قابل توجهی داشتند. این طوایف چندان پرجمعیت و بزرگ نبودند و تنها طایفه بهلولی با تیره¬های متعددش در منطقه وسیعی از نهبندان تا باخزر پراکنده بودند. طوایف و عشایر قاینات نیز همچون دیگر ساکنان منطقه مالیات¬های متعددی می¬پرداختند که سرگله، خانواری، استخوان¬پولی و دسته¬بیلی مهمترین آنها بودند. میزان این مالیات¬ها، شیوه تعیین و گردآوری آنها در قاینات از نکات حائز اهمیت است که تاکنون درباره آنها پژوهشی صورت نگرفته است. از این رو پژوهش در این زمینه لازم به نظر می¬رسد. این پژوهش با تکیه بر اسناد و مدارک عموماً منتشر نشده مرکز اسناد آستان قدس و سازمان اسناد ملی تلاش دارد انواع مالیات¬های طوایف قاینات، شیوه تعیین مالیات، وصول و مشکلات هر یک از مالیات¬ها رایج در منطقه را مورد مطالعه قرار دهد. این مقاله از نوع پژوهش¬های تاریخی است که به روش کتابخانه¬ای و با تکیه بر اسناد انجام گرفته و درصدد است به سئوالات پژوهش پاسخ دهد. این پژوهش نشان داد میزان مالیات طوایف قاینات متناسب با جمعیت¬ آنها متفاوت بود و طایفه بهلولی مالیات بیشتری پرداخت می¬کرد. برخی از طوایف نظیر بنی¬اسدی معاف از هر نوع مالیاتی بودند. مالیات¬ها به دو شیوه مستقیم و یا مقاطعه جمع¬آوری می¬شد و علاوه بر اسامی رایج در دیگر نقاط ایران در قاینات نام¬های خاصی نظیر دسته¬بیلی و استخوان¬پولی نیز استفاده می¬شد. مهمترین مشکل طوایف در پرداخت مالیات خشکسالی و غارت احشام بود که آنان مجبور به فرار و ناتوان از پرداخت می¬کرد و علاوه بر طوایف گوسفنددار، شترداران هردنگ مشکلات بیشتری داشتند.