شیوه های استفاده آستان قدس از مسکوکات نذری از اواخر دوره قاجار تا انقلاب اسلامی

چکیده مقاله

زائران حرم امام رضا(ع) علاوه بر زیارت اشیاء مختلفی را به صورت مستقیم و غیرمستقیم بر این بارگاه نذر می¬کردند. نذورات شامل اجناس مختلفی می¬شد و سکه¬ها بخشی از نذورات بود که یا به درون ضریح انداخته می¬شد یا به مسئولان حرم تحویل داده می¬شد. مسکوکات طلا، نقره، مس و غیره از لحاظ زمان و مکان ضرب شرایط متفاوتی داشتند و این عوامل موثر بر سرنوشت آنها بود. تاکنون پژوهشی درباره نحوه استفاده از مسکوکات نذری در آستان قدس صورت نگرفته است و مقاله حاضر در راستای پاسخ به این سوال انجام می¬شود که مسکوکات نذری آستان قدس از اواخر دوره قاجار تا انقلاب اسلامی چه سرنوشتی پیدا کردند؟. پژوهش حاضر با تکیه بر اسناد منتشر نشده نشان داد زمانی که نذورات به اجاره داده می¬شد سرنوشت مسکوکات نذری مشخص نیست ولی در زمان نیابت تولیت پاکروان مسکوکات نذری را می¬فروختند. از سال 1328ش. که سکه¬های میلاد امام رضا(ع) ضرب شد مسکوکات معیوب، لحیم¬دار و دستک¬دار بخشی از طلا و نقره مورد نیاز برای ضرب سکه¬های جدید را تامین می¬کردند. علاوه بر آن در تعمیر درب¬های حرم نظیر درب دارالسیاده و پایین پای مبارک و ساخت ضریح شیر و شکر از مسکوکات نذری استفاده کردند. تعداد بسیار معدودی از سکه¬ها که ارزش تاریخی داشتند برای نگهداری در موزه سکه انتخاب می¬شدند. این پژوهش از نوع تحقیقات تاریخی و با تکیه بر اسناد آستان قدس انجام گرفته است.