تاثیر قانون انحصار واردات اتومبیل و لوازم آن بر فروشندگان لوازم نقلیه در مشهد و شرق ایران دوره پهلوی اول

چکیده مقاله

مقارن با جنگ جهانی اول اتومبیل برای نخستین بار وارد شرق ایران و شهر مشهد شد. بعد از آلمانی¬ها، روس¬ها و انگلیسی¬ها اتومبیل سواری و باری وارد این شهر کردند. از اوایل دوره پهلوی تعداد بیشتری اتومبیل آمریکایی نیز وارد حوزه حمل و نقل شد که به تدریج جای حیوانات بارکش نظیر الاغ، قاطر، اسب و شتر را گرفت. تغییر وسایل نقلیه از سنتی به مدرن باعث جابجایی فعالان اقتصادی این حوزه و ظهور قشر جدیدی از فروشندگان اتومبیل و لوازم یدکی آن در شرق ایران و مشهد شد که عموما خاستگاه غیربومی و غیرمسلمان داشتند. تغییر وسایل نقلیه و استفاده از اتومبیل تاثیراتی بر مشاغل سنتی گذاشت که تاکنون مورد بررسی قرار نگرفته است. پژوهش حاضر براساس روش کتابخانه‌ای و براساس اسناد و مطبوعات برای پاسخ دادن به این سوالات انجام گرفت که با تغییر وسایل نقلیه از سنتی به اتومبیل چه تغییری در فعالان حوزه حمل و نقل اتفاق افتاد و عموماً چه کسانی در این حوزه فعالیت کردند؟ صاحبان تجارتخانه‌های حوزه حمل و نقل موتوری چه خاستگاهی داشتند؟ و قانون انحصار واردات اتومبیل و لوازم یدکی آن در سال 1315ش. چه تاثیری به فعالان این حوزه گذاشت؟ پژوهش حاضر نشان داد بعد از ورود اتومبیل به شرق ایران فعالان حوزه حمل و نقل تغییر کردند و به جای ایرانی¬ها سیک¬ها، هندی¬ها، اعراب عراقی، لبنانی و ارامنه به مهمترین فعالان این حوزه تبدیل شدند و تجارتخانه¬های ملک جمال¬الدین، موتاسنگه، پی.اس. موتور، کتانه، حسو و شرکاء، مشعل و شرکاء، آوانس اف اخوان و شرکاء، آرشام آراکلیان، ربیع و شرکاء، هـ.ژ. تفنگچیان و حسگل لاوی فعالان اصلی فروش اتومبیل و لوازم یدکی در مشهد تا شهریور 1320ش. بودند.