بررسی چالش های اجرایی تعادل‌بخشی آب‌های زیرزمینی در مناطق خشک: مطالعه موردی دشت بشرویه، خراسان جنوبی

Abstract

بحران کم‌آبی و افت سطح آب‌های زیرزمینی، به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک، چالش‌های جدی برای امنیت آبی و معیشت جوامع محلی ایجاد کرده است. طرح‌های تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی به عنوان راهکاری برای مدیریت پایدار این منابع حیاتی، از اهمیت بسزایی برخوردارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل دیدگاه‌های ذینفعان شامل کشاورزان، کارشناسان ادارات دولتی و اساتید دانشگاهی در خصوص اثربخشی طرح‌های تعادل‌بخشی منابع آب زیرزمینی در دشت بشرویه انجام شده است. این مطالعه با استفاده از روش پیمایشی و ابزار پرسشنامه، داده‌ها را از طریق نمونه‌گیری خوشه‌ای و هدفمند جمع‌آوری نموده و با استفاده از آزمون‌های آماری نظیر آلفای کرونباخ برای سنجش پایایی و آزمون تحلیل واریانس یک‌طرفه (ANOVA) برای مقایسه میانگین دیدگاه‌ها در نرم‌افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که درک و ارزیابی بحران آب و راهکارهای پیشنهادی بین گروه‌های مورد مطالعه تفاوت‌های معناداری دارد (P<0.001 و F=10.108). اساتید دانشگاهی بر اهمیت مدیریت جامع و بهبود زیرساخت‌ها تأکید بیشتری داشتند، در حالی که کشاورزان بیشتر بر راهکارهای سازه‌ای متمرکز بودند. همچنین، در ارزیابی اثربخشی طرح تعادل‌بخشی، کارشناسان و اساتید دیدگاه مثبت‌تری (>90 درصد) نسبت به کشاورزان داشتند. این پژوهش با برجسته‌سازی این اختلاف دیدگاه‌ها و تأکید بر لزوم رویکردی مشارکتی و چندوجهی، چارچوبی برای سیاست‌گذاری مؤثرتر در مدیریت منابع آب زیرزمینی در دشت بشرویه ارائه می‌دهد و بر اهمیت تلفیق دانش بومی و یافته‌های علمی برای دستیابی به پایداری منابع آب تأکید می‌نماید.