تحلیل و بررسی دیدگاه حمزه فناری پیرامون حقیقت زمان

Abstract

محقــق فنــاری از جملــۀ عارفــان الهــی اســت کــه بیشــتر ِ دیدگاه هــای عرفانی خود را در کتــاب مصبــاح الانــس تبییــن کــرده اســت. از جملــۀ ایــن دیدگاه، رویکردی است که وی پیرامون حقیقت زمان ارائه کرده است. او دو تفسیر نســبت به حقیقت زمان ارائه کرده اســت. ســپس دیدگاهــی دیگــر را پیرامــون حقیقــت زمــان توضیــح داده و در مقــام انتقــاد بــر آن برامده است. صورت معقول ترتب میان متقدم و متأخّر و نفس ترتّب میان متقدّم و متأخّر، دو تفسیری است که فناری از حقیقت زمان ارائه کرده است. در ایــن نوشــتار ســعی شده است که با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی. ابتدا به طور دقیق رویکرد فناری توضیح داده شود، سپس رویکرد او مورد نقد و بررسی قرار گیرد. تحلیل دیدگاه فناری ضمن بیان چهار نکته خواهد بود. عدم توجیه درست نسبت به مقدار بودن زمان نسبت به حرکت فلک نهم، تنافی میان مجرّد بودن ترتّب متقدّم و متأخّر با زمان که حقیقتی گذرا و مادّی است براساس تفسیر نخست فناری از زمان، لزوم محذور دور در تفسیر دوم فناری نسبت به حقیقت زمان و ناصیحیح بودن عدم فرض جزئی بودن تعلّق اسماء و صفات الهی نسبت به موجودات مادّی، چهار انتقادی است که نسبت به رویکرد فناری میتوان وارد نمود.