سنگ نگاری، زمین شیمی و جایگاه تکتونیکی سنگهای میزبان بنتونیت در منطقه جنت آباد (جنوب شرق سربیشه- شرق ایران)

چکیده مقاله

منطقه جنت‌آباد، در ۲۵ کیلومتری جنوب‌شرق شهرستان سربیشه در استان خراسان جنوبی قرار دارد. در این منطقه گسل قلعه سرخ به طول 10 کیلومتر با راستای شمالی-جنوبی، باعث هدایت محلولهای هیدروترمال در سنگهای آذرآواری و آتشفشانی و تبدیل آنها به بنتونیت گردیده است. مطالعات صحرایی، پتروگرافی و آنالیزهای ژئوشیمیایی (XRF) و (ICP-MS) نشان داد که سنگ‌های میزبان بنتونیت شامل آندزیت، تراکی‌آندزیت، پیروکسن‌آندزیت، ریولیت با بافت‌های پورفیری، میکرولیتی و اسفرولیتی و توف‌های شیشه‌ای–بلورین هستند. داده‌های ژئوشیمیایی سنگهای آتشفشانی و نمونه بنتونیتی گویای ماهیت کالک‌آلکالن این سنگ‌ها بوده و بر اساس نمودارهای مختلف، ترکیب سنگ‌ها از آندزیت تا ریوداسیت متغیر است. الگوی عناصر نادر خاکی (REE) نرمال‌شده با کندریت نمونه های مورد مطالعه، غنی‌شدگی LREE نسبت به HREE، آنومالی منفی Eu و روند یکنواخت بین سنگهای آتشفشانی و نمونه بنتونیتی دلالت بر منشأ ماگمایی مشترک دارد. نمودارهای عنکبوتی عناصر کمیاب (نرمال‌شده با گوشته اولیه) نیز غنی‌شدگی عناصر LILE به‌جز (Ba) و آنومالی منفی Ti، Nb و Eu را نشان می‌دهند که مشخصه ماگماتیسم در محیط‌های فرورانشی است. سنگ‌های مورد مطالعه در نمودارهای تمایز تکتونیکی در محدوده حاشیه قاره‌ای فعال قرار گرفته و نسبت‌های ژئوشیمیایی نظیر Sr/Y بالا، Nb/La پایین و Th/Nb بالا، نشان‌دهنده منشأ گوشته لیتوسفری متاسوماتیزه شده توسط سیالات مشتق از فرورانش می‌باشند