شگردها و نوآوری های مولانا در تصویرگری های»نمادین نفس« در غزلیات شمس- مطالعه موردی نمادهای جانوری

Abstract

نمادگرایی در متون ادبی، یکی از کاربردیترین و مهمترین عناصر ِ تصویرگری محسوب میشود. در این مقاله، شگردهای موالنا در تصویرگریهای »نمادین نفس« در غزلیات شمس-مطالعه موردی نمادهای جانوری مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. جامعه آماری، غزلیات شمس است. این مقاله با روش توصیفی، تحلیلی در صدد پاسخگویی به این پرسش هاست که در غزلیات مولوی برای تبیین نفس و حاالت او از چه جانورانی به صورت ِنمادین بهره گرفته شده است و همچنین هر کدام از جانوران، چه ویژگی های نفس را تصویر میکنند؟ برای رسیدن به این منظور، نخست، به تعاریفی از نماد و نفس و انواع آنها پرداخته شد سپس، نوآوریهای خیال انگیز غزلیات، با ذکر نمونه هایی همراه با علّت قرارگرفتن این جانوران به عنوان نماد نفس مورد بررسی قرار گرفت و نمادهایِ حیوانیِ مربوط به نَفْس در غزلیات با استفاده از پیشینۀ فرهنگیِ هر یک بیان شد. نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر این است که موالنا شاعری نمادگراست و در حوزۀ آفرینش تصاویر جانوری، مهارتی خالقانه دارد و عالوه بر آن نشان میدهد که حیواناتی نظیر »سگ، خر، زاغ، گاو، مار، اسب، جغد، خوک، گرگ، روباه« از جملۀ جانورانی هستند که در غزلیات، رمزوارۀ آنها، با توجه به صفات مهم ، هر جانور، نمادی از نفس امارّه و یا دیگر جنبههای آن قرار گرفتهاند. به عنوان مثال، تمایالت نفسانی سگ ِخفته ای، همانند » حرص، خشم، شهوت «هر کدام، از دل آدمی بیدار میشوند و به مردار دنیا حمله میکنند. همچنین در بین این حیوانات، بیشترین بسامد را، »سگ« با 17 نمونه به خود اختصاص داده است و سپس » خر و زاغ « با 7 مورد و »گاو« با 6 نمونه و » مار« با 5 نمونه و » اسب، جغد و خوک « هر کدام با 2 نمونه و » گرگ و روباه « هر کدام با یک نمونه به ترتیب از بسامد باالیی برخوردار هستند.