زبان فارسی در گذرگاه ژئوپلیتیک ایران و تاجیکستان: بسترساز همگرایی یا گسل واگرایی؟

Abstract

زبان فارسی به‌عنوان میراث مشترک فرهنگی، همواره نقش محوری در تعاملات تاریخی و فرهنگی بین ایران و تاجیکستان ایفا نموده است. باوجوداین پیوند عمیق، تحولات سیاسی و اجتماعی پس از استقلال تاجیکستان، همراه با تاثیر عوامل منطقه‌ای و بین‌المللی، پیچیدگی‌های نوینی را در روابط دو کشور پدید آورده است. در این میان، نقش زبان فارسی به‌عنوان بستری بالقوه برای همگرایی یا عاملی برای واگرایی، نیازمند بررسی دقیق و علمی است. شناخت این نقش دوگانه، به درک عمیق‌تر پویایی‌های ژئوپلیتیکی منطقه و ارائه راهکارهای موثر برای تقویت روابط پایدار میان دو کشور حائز اهمیت و ضرورت است.پژوهش حاضر باهدف تحلیل ژئوپلیتیکی نقش زبان فارسی در روابط بین جمهوری اسلامی ایران و جمهوری تاجیکستان انجام می‌شود. اهداف اصلی این پژوهش عبارت‌اند از: 1) تبیین ابعاد مختلف تاثیر زبان فارسی بر شکل‌گیری و تحول روابط سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دو کشور. 2) شناسایی و تحلیل عوامل ژئوپلیتیکی موثر بر نقش همگرا یا واگرای زبان در تعاملات ایران و تاجیکستان. 3) ارزیابی میزان تاثیر سیاست‌های زبانی و فرهنگی اتخاذشده توسط هر دو کشور بر روند همگرایی یا واگرایی. 4) ارائه چارچوبی نظری و کاربردی برای درک بهتر نقش زبان در مناسبات ژئوپلیتیکی کشورهای دارای پیوندهای زبانی و فرهنگی مشترک. تحقیق حاضر از نوع کاربردی بوده و با روش توصیفی – تحلیلی به بررسی نقش زبان در همگرایی یا واگرایی بین ایران و تاجیکستان پرداخته است. شیوه گردآوری اطلاعات به‌صورت کتابخانه‌ای و اینترنتی بوده است. نتایج پژوهش نشان داده است که زبان فارسی همچنان به‌عنوان یک عامل بالقوه قوی برای همگرایی فرهنگی و اجتماعی بین ایران و تاجیکستان عمل می‌کند. بااین‌حال، عوامل ژئوپلیتیکی منطقه‌ای و بین‌المللی، همراه با برخی سیاست‌های داخلی در هر دو کشور، می‌توانند این پتانسیل را تحت تاثیر قرار داده و زمینه‌هایی برای واگرایی ایجاد کنند. همچنین، این پژوهش می‌تواند چارچوبی نظری برای تحلیل نقش زبان در روابط بین کشورهایی با پیشینه فرهنگی مشترک ارائه دهد.