نقش روایت‌ها و تصویرسازی‌های جغرافیایی در شکل‌گیری ذهنیت‌های مثبت و منفی دانش‌آموزان نسبت به سرزمین خود و جهان: چالش‌ها و فرصت‌ها

چکیده مقاله

آموزش جغرافیا در عصر جهانی‌شدن نقشی اساسی در شکل‌دهی هویت فضایی و نگرش دانش‌آموزان نسبت به سرزمین خود و جهان دارد و نحوه روایت و تصویرسازی جغرافیایی می‌تواند منبعی برای تقویت حس تعلق یا تولید کلیشه‌ها و ذهنیت‌های منفی باشد. این پژوهش با هدف تبیین نقش روایت‌ها و تصویرسازی‌های جغرافیایی در شکل‌گیری ذهنیت‌های مثبت و منفی دانش‌آموزان نسبت به سرزمین خود و جهان و استخراج چالش‌ها و فرصت‌های نهفته در به‌کارگیری این روایت‌ها در بستر آموزش جغرافیا انجام شده است. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی است و پژوهش بر پایه تحلیل اسنادی و کتابخانه‌ای متون نظری، برنامه‌های درسی، کتاب‌های درسی جغرافیا و نمونه‌هایی از نقشه‌ها، تصاویر و فناوری‌های نوین تصویری، و نیز واکاوی انتقادی ادبیات آموزشی مرتبط سامان یافته است. یافته‌ها نشان می‌دهد روایت‌ها و تصویرسازی‌های آگاهانه و متوازن می‌توانند ضمن تقویت حس تعلق مکانی، اعتماد به نفس سرزمینی و بینش جهانی، زمینه پرورش تفکر انتقادی را فراهم کنند، در حالی که استفاده جانبدارانه، کلیشه‌ساز و تحریف‌کننده از آن‌ها به بازتولید نابرابری‌ها، ایجاد احساس بیگانگی و تضعیف مشارکت مسئولانه دانش‌آموزان در قبال مسائل محلی و جهانی منجر می‌شود؛ بر این اساس، طراحی زنجیره‌ای منسجم و چندبعدی از روایت‌ها و تصویرسازی‌های جغرافیایی و بهره‌گیری سنجیده از فناوری‌های نوین آموزشی، به عنوان یک ضرورت کلیدی برای آینده آموزش جغرافیا پیشنهاد می‌شود.