ارزیابی تنوع ژنتیکی برخی اکوتیپهای شاهدانه با نشانگرهای SCoTو ISSR

چکیده مقاله

شاهدانه یکی از گیاهان است که به‌طور سنتی برای الیاف و یا دانه‌ها در طیف وسیعی از مناطق جغرافیایی و آب و هوایی کشت می‌شود. در این پژوهش 11 اکوتیپ شاهدانه با استفاده از ۱۰ آغازگر SCoT و 10 آغازگر ISSR، بهمنظور برآورد مقدار تنوع ژنتیکی، دوری و نزدیکی اکوتیپها و برخی پارامترهای ژنتیکی مورد ارزیابی قرار گرفتند. در مجموع، آغازگرهای ISSR، 63 و آغازگرهای SCoT، ۷۷ باند تکثیر کردند. درصد چندشکلی در هر دو نشانگر بیش از 87 درصد بود. میانگین تعداد باندهای چندشکل، درصد چندشکلی، شاخص محتوی چندشکلی، نسبت چندشکلی، شاخص نشانگر و قدرت تفکیک برای نشانگر SCoT، به ترتیب 78/7، 02/92، 35/0، 13/7، 74/2، 70/0 و برای نشانگر ISSR، به ترتیب 86/7، 5/87، 32/0، 00/7، 85/2، 70/0 به‌دست آمد. به‌طور کلی، هر دو نشانگر کارایی مطلوب و مشابهی را در بررسی تنوع ژنتیکی اکوتیپ‌های شاهدانه از خود نشان دادند. در هر دو نوع نشانگر، تفاوت‌های قابل‌توجه در الگوهای باندی و مقادیر بالای درصد چندشکلی نشان‌دهنده توان بالای آغازگرهای به کاررفته و تنوع ژنتیکی بالای اکوتیپ‌های شاهدانه بود. در هر دو نشانگر، 100 درصد واریانس، به تفاوت‌های درونگروهی اختصاص داشت که علت آن میتواند انتخاب اکوتیپهای مربوط به یک استان خاص در یک جمعیت قبل از گروهبندی باشد. تجزیه خوشه‌ای، اکوتیپ‌های شاهدانه را در سه گروه دسته‌بندی نمود و ارزیابی خوشه‌ها نشان داد که فواصل ژنتیکی از فواصل جغرافیایی تبعیت ننموده و از تلاقی اکوتیپ‌های قزوین - افغانستان بیشترین هتروزیس مورد انتظار است. تجزیه به مختصات اصلی تا حدّ زیادی بر نتایج تجزیه خوشه‌ای صحّه گذاشت و پراکندگی اکوتیپ‌ها در نواحی مختلف بای‌پلات بار دیگر وجود تنوع ژنتیکی در شاهدانه را تأیید نمود. در مجموع، اکوتیپ‌های مختلف شاهدانه مورد مطالعه تنوع ژنتیکی غنی‌تری را نسبت به همتایان خارجی خود نشان دادند.