پتروژنز و سن سنجی توده‌های گرانیتوئیدی منطقه سِیدال(جنوب شرق بیرجند)، خراسان جنوبی

Abstract

واحدهای افیولیتی و دگرگونی منسوب به کرتاسه فوقانی را قطع کرده‌اند. این توده‌ها متشکل از فازهای گرانودیوریت، مونزوگرانیت و سینوگرانیت می‌باشند. گرانودیوریت به‌صورت یک توده نفوذی کشیده با امتداد شمال غرب - جنوب شرق به عنوان توده اصلی و توده‌های مونزوگرانیت و سینوگرانیتی به صورت توده‌های کوچک، در مرز واحد گرانودیوریت و اولترامافیک مشاهده می‌شوند. کانی‌های تشکیل ‌دهنده این سنگ‌ها شامل کوارتز، پلاژیوکلاز، فلدسپار پتاسیم، بیوتیت، آمفیبول، اسفن، آپاتیت، زیرکن، گارنت و مسکویت هستند. بافت غالب این سنگ‌ها گرانولار و به ندرت پرتیتی و میرمکیتی است. توده گرانودیوریتی متاآلومین و توده‌های مونزوگرانیتی و سینوگرانیتی، پرآلومین و کالک آلکالن می باشند. غنی شدگی از عناصر لیتوفیل بزرگ یون (LILE)و بالا بودن نسبت عناصر کمیاب خاکی سبک به سنگین (LREE/HREE) به همراه آنومالی‌های منفی از عناصر با شدت میدان بالا (HFSE) مانندNb ,P وTi در واحد گرانودیوریتی حاکی از تعلق آنها به گرانیتوئیدهای نوع I و کمان ماگمایی(VAG) است. توده‌های مونزوگرانیتی و سینوگرانیتی نسبت به گرانودیوریت ها تهی شدگی بیشتری نسبت به عناصر ,Ti ,Sr ,Zr Nb و Yb نشان میدهند که مؤید منشأ پوسته‌ای آنها و از ویژگی‌های گرانیت‌های نوع S می‌باشد. سن سنجی به روش اورانیوم - سرب، سن توده گرانودیوریتی را 3/7±54/0 میلیون سال (ائوسن زیرین) تعیین نمود. سنگ منشأ توده‌های نوع I در محدوده‌ آمفیبولیت و نوعS در محدوده‌ رسوبات پلیتی تصویر شده‌اند که نوع I می‌تواند در ارتباط با فرورانش رخ داده درخاور ایران و نوع S در محیط برخوردی بوجود آمده باشد.