بررسی اثر نوسانات اقتصادی بر نرخ رشد جمعیت شهری استان های ایران

Abstract

در سال‌های اخیر، نرخ رشد جمعیت در ایران با روندی کاهشی همراه بوده است؛ پدیده‌ای که به نظر می‌رسد تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شکل گرفته باشد. یکی از عوامل مؤثر در این روند، نوسانات شدید متغیرهای اقتصادی مانند: نرخ ارز، تورم، درآمد خانوار، رشد اقتصادی و نابرابری درآمدی است که می‌توانند از طریق افزایش هزینه‌های زندگی و نااطمینانی نسبت به آینده، بر تصمیم‌گیری خانوارها در زمینة ازدواج و فرزندآوری تأثیرگذار باشند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر نوسانات اقتصادی بر نرخ رشد جمعیت شهری استان‌های ایران، طی دورة زمانی ۱۳۷۶ تا ۱۴۰۱، با استفاده از مدل بیزین پنل‌ور (Bayesian Panel VAR) انجام شده است. یافته‌ها نشان­می‌دهند که تورم و ضریب جینی بیشترین تأثیر منفی بلندمدت را بر نرخ رشد جمعیت شهری دارند. نرخ ارز نیز تأثیری منفی و نسبتاً معنادار دارد در حالی‌که رشد اقتصادی اثری مثبت ولی محدود از خود نشان داده است. درآمد خانوار نیز با وجود جایگاه مهم در ادبیات نظری، در این پژوهش کم‌اثرترین متغیر در میان عوامل مورد بررسی بوده است. این نتایج گویای آن است که تأثیر متغیرهای اقتصادی بر تحولات جمعیتی تابعی از عوامل ساختاری، منطقه‌ای و نهادی است و نمی‌توان اثر یک‌دست و یکنواختی را برای همة مناطق کشور مفروض دانست؛ از این‌رو در تحلیل‌های سیاست‌گذاری جمعیتی، توجه به زمینه‌های بومی در کنار متغیرهای اقتصادی، ضرورتی انکارناپذیر است.