تحلیل حقوقی چالشهای نظام یارانه انرژی در ایران در چارچوب اقتصاد توسعه محور و اصول توسعه پایدار

Abstract

یارانه‌های انرژی در ایران به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای مداخله دولت در اقتصاد، با اهدافی نظیر حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، تأمین نیازهای اساسی و ارتقای رفاه عمومی شکل گرفته‌اند. با این حال، استمرار یارانه‌های گسترده و غیرهدفمند انرژی در دهه‌های اخیر، علاوه بر پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی، با چالش‌های حقوقی قابل‌توجهی مواجه شده است. این پژوهش با هدف بررسی کلی چالش‌های حقوقی یارانه‌های انرژی در ایران و با رویکردی مبتنی بر اصول توسعه پایدار انجام شده است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی بوده و مبتنی بر تحلیل اسناد حقوقی داخلی، شامل اصول قانون اساسی، قوانین عادی و قوانین برنامه‌های توسعه، و همچنین ادبیات علمی مرتبط با یارانه‌های انرژی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظام یارانه‌های انرژی در وضعیت فعلی، از حیث منع اسراف و تبذیر، عدالت توزیعی، حفاظت از محیط زیست و تحقق الزامات توسعه پایدار، با اهداف و الزامات قوانین بالادستی هم‌سویی کامل ندارد. همچنین، فاصله میان اهداف تقنینی و عملکرد اجرایی در حوزه یارانه‌های انرژی، یکی از مهم‌ترین چالش‌های حقوقی این نظام محسوب می‌شود. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که اصلاح نظام یارانه‌های انرژی در ایران، نه صرفاً یک ضرورت اقتصادی، بلکه یک الزام حقوقی در چارچوب حقوق اساسی و قوانین برنامه‌ای کشور است.