بازتاب قصیده عینیّه ابن سینا در ادبیات عربی و فلسفه اسلامی

Abstract

بخش بزرگی از میراث تمدنی و متون ادبی ایران، معانی و محتوای گرانسنگ آن است که جدای از مسائل زبانی و ساختاری، مورد توجه پژوهشگران بوده¬است. انتقال مفاهیم و مضامین پیچیده در قالب زبان سمبلیک، نمادها، رمزها، نقاب-ها، اسطوره و کهن¬الگوها بخش بزرگی از این میراث ادبی را دربرگرفته¬است. یکی از شیوه¬های خوانش و نقد این متون، بهره¬مندی از روش¬های تحلیل متن مبتنی بر رویکرد بین¬رشته¬ای است. پژوهش حاضر با این رویکرد، در پی آن است تا ضمن تمرکز بر پیوستگی ادبیات و فلسفه، به بررسی تأثیرات قصیده عینیه ابن سینا بر ادبیات عربی و فلسفه اسلامی بپردازد. این پژوهش نشان می¬دهد که چگونه یک فیلسوف و پزشک برجسته، چکامه¬ای عربی سرود و با بهره¬گیری از زبان رمز و نمادپردازی می¬کوشد شناخت خود درباره آفرینش، جان، دنیا و رستاخیر را جاودانه سازد و دیگران با اقتباس و استقبال از آن، فرم و محتوای آن را در میان متون ادبی و مباحث فلسفی و کلامی تثبیت و جاودانه سازد. بسیاری از ادیبان، فیلسوفان و شارحان جهان اسلام تحت تاثیر محتوای ارزشمند این قصیده، در قالب های گوناگون کوشیده¬اند راه و سبک ابن سینا را دنبال کنند. این پژوهش، با ابتکار و خلاقیت، زمینة اشتراک و تمایز هریک از این آثار را واکاوی می¬کند و میزان وابستگی متن مبدأ با مقصد و میزان پذیرش ادبی ابن سینا را با استفاده از اصول مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی مورد سنجش قرار می دهد.