تطبیق نمود فرشتگان در نگاره¬های معراج

چکیده مقاله

معراج نگاری، یکی از موضوعات پر کاربرد به لحاظ کمی و کیفی در نگارگری ایرانی و اسلامی است. که نمود و حضور قابلی در مکاتب مختلف دارد. پرداختن به توصیف و تحلیل عناصر اصلی این نگاره می تواند، برگی زرین در شناخت و معرفی هنر نگارگری به جامعه ی امروز باشد. هدف در این مقاله، شناخت ، بررسی و معرفی عنصر فرشته است که موجودیتی توانمند در این نگاره ها دارد؛ ازیک طرف به لحاظ تطبیق با آیه و توجه به متون ،مورد توجه است و از طرفی در مقایسه و توصیف میان نگاره های متفاوت به نمایندگی از مکاتب مختلف! و هم چنین تفاوت ها و شباهت ها، در دستان هنر آزموده ی نگارگران همکار در فواصل زمانی و تاریخی دور تا نزدیک….گردآوری اطلاعات با استناد به منابع مکتوب( کتابخانه ها و منابع اینترنتی) صورت گرفته است و با روش عمدتا توصیفی و گاها توصیفی_تحلیلی، به بررسی و پردازش داده های به دست آمده پرداخته تا از این رهگذر پاسخگوی سوالات زیر باشد: علت حضور فرشته در نگاره‌های معراج چیست؟! چگونگی انطباق آن با روایت اصلی به چه شکل است؟! مقایسه فرشته‌ها در نگاره‌های مختلف چه نتایجی دارد؟!( ذیل بررسی و تطبیق فرم و ترکیب در جهت کمال تصویر و ارتقاء زیبایی‌های بصری) نتایج حاصل نشان دهنده ی قدرت تصویرگری، پختگی طراحی و شکوه شخصیت پردازی به لحاظ فرم،پیکره‌بندی،طراحی حرکات ، لباس، رنگ و…، در حضور و نمود فرشتگان متجلی در نگاره‌های معراج است. همچنین مطالعه سیر تاریخی نشان دهنده تاثیر و هم افزایی طراحی نگاره‌ها بر همدیگر می‌باشد و عمدتاً هر نگاره بر نگاره‌های بعد از خود تاثیراتی داشته است. و مفاهیم اصلی مثل جزئی نگری، کلی نمایی، مفهوم نگاری،شخصیت پردازی (خلاقیت در طراحی، توجه به ترکیب و پیکره بندی، ویژگی‌های پردازش آناتومی، پیکره،چهره، لباس و….) در این نگاره‌ها قابل توصیف، بررسی و تحلیل هستند. و به نقدی افتخار آمیز از قدرت بصری و بیانی این نگاره ها ختم می شوند. همچنین نمود فرشتگان در معراج نگاره‌ها در تطبیق با متن، نشان دهنده ی ارتباط تنگاتنگ این دوعرصه (متون مذهبی و ادبیات و نگارگری ) و تاثیر قدرتمند ایدئولوژی و بیان متون بر این تصاویر می‌باشند. البته تفاوت‌ها، فردی گرایی های هنری و…، در این نگاره‌ها، نشان دهنده خلاقیت، توانایی فکری و آزاد اندیشی هنرمند نگارگر در هر دوره بوده است.