تحلیل زنجیره ارزش گردشگری در شهر طبس مسینا: راهبردی برای خلق ارزش محلی و توسعه پایدار

Abstract

گردشگری در مناطق کویری و تاریخی ایران با چالش نشت ارزش به خارج از جامعه محلی روبرو است که مانع توسعه پایدار میشود. این مطالعه با هدف تحلیل زنجیره ارزش گردشگری در شهر طبس مسینان )شهرستان درمیان، استان خراسان جنوبی( با تمرکز بر شناسایی ذینفعان، فعالیتهای اولیه و حمایتی، و سنجش خلق و نشت ارزش انجام شد . طبس مسینا با دارا بودن جاذبههای کویری )ژئوتوریسم( و میراث فرهنگی-تاریخی مانند قلعه تاریخی با وسعت حدود ۵ هکتار )پیش از اسلام(، آسبادهای قدیمی )در حال ثبت جهانی(، قلعه مسلمانان و کافران، تپههای باستانی مبارزی و خرگوشی، و مقبره بهرام شاه اسلام، پتانسیل ،) بالایی برای توسعه گردشگری مسئولانه دارد. استفاده از چارچوب زنجیره ارزش پورتر ) 1( و مدلهای توسعه گردشگری پایدار ) 2 نشان میدهد که نشت ارزش در حوزههای حملونقل و توزیع، همراه با این چالشها، مانع اصلی افزایش سهم جامعه محلی از منافع گردشگری است. این مطالعه با رویکرد کیفی و مصاحبه عمیق نیمهساختاریافته با 3۳ ذینفع اصلی شامل ساکنان محلی، تورگردانها، مسئولان میراث فرهنگی و سرمایهگذاران انجام شد؛ دادهها بر اساس چارچوب زنجیره ارزش پورتر و مدلهای توسعه گردشگری پایدار کدگذاری و با نرمافزار MAXQDA تحلیل تماتیک گردیدند یافتهها نشان داد فعالیتهای اولیه )جاذبههایی نظیر قلعه ۵ هکتاری پیش از اسلام، آسبادها و تپههای باستانی( ۸۶ ٪ پتانسیل خلق ارزش را دارند، اما ۵۵ ٪ ارزش در حوزههای حملونقل و توزیع نشت مییابد؛ چالشهای اصلی شامل ضعف زیرساخت )جادههای نامناسب(، کمبود اقامتگاه )تنها 2 خانه بومگردی( و عدم بازسازی آثار ) ۲2 ٪ بناها مخروبه( است. در نهایت، بومیسازی زنجیره ارزش میتواند درآمد محلی را تا ۵۵ ٪ افزایش دهد و راهبردهای یکپارچهسازی عمودی )ادغام اقامت-حملونقل( و افقی )همکاری ذینفعان( برای کاهش نشت و دستیابی به گردشگری مسئولانه پیشنهاد میشود