آینده نگاری مسأله آب با روش سناریوپردازی در سکونتگاه های انسانی دشت نیمبلوک با تمرکز بر کارخانه فولاد

Abstract

بحران آب در مناطق نیمه‌خشک مانند خراسان جنوبی، با خشکسالی و افت آبخوان‌ها تشدید شده است. احداث کارخانه فولاد قائنات در دشت نیمبلوک، با مصرف بالای آب و پیامدهای زیست‌محیطی، آینده منابع آبی و سکونتگاه‌های انسانی منطقه را تهدید می‌کند. این پژوهش با هدف ارائه راهکارهای مدیریتی هوشمند، به آینده‌نگاری مسئله آب با تمرکز بر تأثیرات کارخانه فولاد می‌پردازد. مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی با هدف کاربردی است و داده‌ها از روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی (مصاحبه و پرسشنامه) گردآوری شدند. جامعه آماری شامل ۱۱ متخصص برنامه‌ریزی منطقه‌ای و آب بود که با نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. ۳۶ متغیر مؤثر بر منابع آب شناسایی و با تحلیل ساختاری در نرم‌افزار MicMac، پیشران‌های کلیدی تعیین شدند. سپس، با پرسشنامه‌ای برای بررسی تأثیر پیشران‌ها در سناریوهای محتمل، داده‌ها با روش سناریوپردازی و نرم‌افزار Scenario Wizard تحلیل گردیدند. نتایج نشان داد که کیفیت آب شرب شهری، کیفیت آبرسانی، تمایل به مهاجرت، دسترسی به آب، و استفاده از فاضلاب شهری قاین، پیشران‌های کلیدی هستند. تحلیل سناریوها حاکی از غلبه سناریوهای نامطلوب (۷۵ درصد) است که ضرورت مدیریت بهینه منابع آب و کاهش تنش‌های صنعتی را نشان می‌دهد. این پژوهش با پیش‌بینی ساختار مصرف آب در دشت نیمبلوک، چارچوبی برای سیاست‌گذاری کوتاه‌مدت، میان‌مدت و بلندمدت ارائه می‌دهد تا توسعه پایدار و مدیریت منابع آب محقق شود.