ارزیابی پتانسیل انرژی خورشیدی در سکونتگاه‌های انسانی استان خراسان جنوبی: تحلیل فضایی تابش خورشیدی بر اساس داده‌های سالانه و ماهانه 2024

چکیده مقاله

این پژوهش با هدف تعیین و تحلیل پتانسیل دقیق تابش خورشیدی در سکونتگاه‌های انسانی استان خراسان جنوبی و شناسایی مناطق مستعد برای توسعه زیرساخت‌های خورشیدی انجام شده است. مسئله اصلی، ارزیابی کمی پتانسیل خورشیدی با توجه به داده‌های به‌روز و تحلیل‌های فضایی است تا به شکاف اطلاعاتی موجود در بررسی‌های مقیاس محلی پاسخ دهد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از منظر روش، توصیفی-تحلیلی است. در این تحقیق، داده‌های خام ساعات آفتابی شاخص سالانه و ماهانه سال ۲۰۲۴ میلادی استان خراسان جنوبی از پایگاه اطلاعاتی معتبر Global Solar Atlas استخراج شده است. سپس، از قابلیت‌های سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای انجام تحلیل‌های فضایی و تهیه نقشه‌های پهنه‌بندی تابش خورشیدی در سطح شهرستان‌ها استفاده گردید. یافته‌های تحلیل سالانه نشان داد که توزیع مکانی تابش در استان نابرابر است؛ به طوری که شهرستان‌های شرقی و جنوب شرقی شامل نهبندان، سربیشه و درمیان با تابش در بازه ۲۰۰۰ تا ۲۱۰۰ (kwh/m2)، بالاترین پتانسیل را دارند. در مقابل، بشرویه، طبس و فردوس در غرب استان با تابش در بازه ۱۶۰۰ تا ۱۸۰۰ (kwh/m2)، کمترین میزان را دریافت می‌کنند. تحلیل ماهانه نیز تأیید کرد که مناطق شرقی و جنوب شرقی در تمام فصول بیشترین تابش را داشته و بیشترین نوسان فصلی در مناطق غربی (با کمترین میزان در ژانویه و دسامبر) مشاهده می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که شهرستان‌های شرقی و جنوب شرقی استان خراسان جنوبی برای سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت‌های انرژی خورشیدی در اولویت قرار دارند. این تحلیل فضایی دقیق زمینه را برای برنامه‌ریزی هدفمند و بهره‌برداری بهینه از انرژی خورشیدی فراهم می‌آورد.