پتانسیل‌های اینترنت اشیا در گذار به اقتصاد دورانی در مدیریت پسماند روستایی: بررسی کارکردها و چالش‌ها

Abstract

در دهه اخیر، اقتصاد دورانی به‌عنوان رویکردی مؤثر در مواجهه با مصرف فزاینده منابع و افزایش تولید پسماند، مورد توجه پژوهشگران و سیاست‌گذاران قرار گرفت. در این میان، مدیریت پسماند در مناطق روستایی به دلیل پراکندگی جغرافیایی، محدودیت زیرساخت‌ها و وابستگی شدید به منابع طبیعی، با چالش‌های ویژه‌ای روبرو بود و الگوهای خطی رایج کارایی لازم را نداشتند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش اینترنت اشیا در تحقق اقتصاد دورانی در مدیریت پسماندهای روستایی، مدلی مفهومی برای بستن چرخه منابع ارائه داد. در این مدل، فناوری‌های مبتنی بر اینترنت اشیا از طریق حسگرهای هوشمند، مخازن متصل به شبکه و سامانه‌های داده‌محور، امکان پایش دقیق حجم، نوع و زمان تولید پسماند را فراهم کردند و با بهره‌گیری از پردازش ابری و تحلیل داده‌ها، تصمیم‌گیری هوشمند در زمینه جمع‌آوری، تفکیک در مبدأ و بازیافت را بهبود بخشیدند. مدل پیشنهادی بر سه بعد فناورانه، نهادی-مدیریتی و اجتماعی-فرهنگی استوار بود که به‌ترتیب بر زیرساخت‌های دیجیتال، نقش نهادهای محلی و سیاست‌های حمایتی، و ارتقای آگاهی و مشارکت جامعه روستایی تأکید داشت. نتایج مفهومی نشان داد که به‌کارگیری اینترنت اشیا می‌توانست موجب افزایش کارایی جمع‌آوری، کاهش هزینه‌های لجستیکی و بهبود نرخ بازیافت شود و داده‌های حاصل، مبنایی برای برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری اقتصاد دورانی فراهم آورد. با این حال، محدودیت زیرساخت‌های ارتباطی، هزینه اولیه فناوری، امنیت داده‌ها و پذیرش اجتماعی از چالش‌های اصلی اجرای این رویکرد به شمار می‌رفتند. در مجموع، تلفیق اینترنت اشیا با اصول اقتصاد دورانی می‌توانست به ایجاد سامانه‌ای هوشمند و پایدار برای مدیریت پسماند در مناطق روستایی و ارتقای پایداری زیست‌محیطی و اجتماعی–اقتصادی این جوامع منجر شود.