رتبه‌بندی و خوشه‌بندی استانهای ایران بر پایه شاخصهای اشتغال و کارآفرینی: تحلیل نابرابری اقتصادی

Abstract

مقدمه: اشتغال از ارکان اساسی توسعه و رفاه هر جامعه‌ای است و تحلیل توزیع مکان‌محور به شناخت بسترهای فرهنگی، اجتماعی و زیرساختی آن کمک می‌کند؛ بنابراین هدف این پژوهش خوشه‌بندی و رتبه‌بندی استانهای کشور بر اساس مؤلفه‌ها و شاخصهای اشتغال و کارآفرینی است. روش: داده‌های این مطالعه به روش تحلیل ثانویه و از منابع رسمی و معتبر همچون سرشماری عمومی نفوس و مسکن و آخرین سالنامه‌های آماری (۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳)، وزارت کار و داده‌های سایت مرکز آمار ایران در سال 1403 جمع‌آوری شده و به‌وسیله تکنیک تحلیل خوشه‌ای سلسله‌مراتبی در نرم‌افزار SPSS تحلیل شده است. یافته‌ها: استانهای گیلان، کردستان، قزوین و آذربایجان غربی بالاترین نرخ مشارکت اقتصادی و اشتغال بخش خصوصی را دارند؛ درحالی‌که استانهای سیستان و بلوچستان و کهگیلویه و بویراحمد با کمترین میزان مشارکت و موفقیت کاریابی، در زمره استانهای محروم دسته‌بندی می‌شوند. همچنین، استانهای تهران، البرز و قم به دلیل تراکم بالای جمعیت، سهم بیشتری از اشتغال در بخش خدمات دارند. تحلیل خوشه‌ای، استانها را در چهار خوشه اصلی دسته‌بندی کرده که این خوشه‌بندی می‌تواند مبنای سیاست‌گذاریهای منطقه‌ای هدفمند قرار گیرد. بحث: بر اساس یافته‌ها، تمرکز بر توسعه بخش خصوصی، ایجاد زیرساختهای صنعتی و خدماتی در استانهای کم‌برخوردار و تقویت مهارت‌آموزی و کاریابی پیشنهاد شده است. همچنین، بهبود شرایط اقتصادی در استانهای جنوبی کشور به‌واسطه دسترسی به آبهای آزاد و توسعه اقتصاد دریامحور توصیه می‌شود. این پژوهش به سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا با بهره‌گیری از تفاوتهای منطقه‌ای، راهبردهای مؤثرتری برای توسعه اقتصادی و کارآفرینی ارائه دهند.