بررسی مولفه¬های فانتزی (ادبیّات شگرف)در افسانه های بیرجند

چکیده مقاله

ادبیات عامیانه جلوه¬های گوناگون از فرهنگ و تمدن هر قومی است که به شکل¬¬ افسانه، قصه، ترانه و... تجلی می یابد. افسانه¬های بیرجند نیز نمونه¬ی گویا و مهم از نمایش بیرونی فرهنگ مناطق کویری ایران است. این مقاله بر آن است تا با بررسی مولفه¬های فانتزی در افسانه¬های بیرجند به این پرسش¬ها پاسخ دهد که 1-بسامد چه نوع فانتزی و چه شخصیت و قهرمانی در افسانه¬های بیرجند بیشتر است؟ 2-شگردهای موجود در افسانه¬های بیرجند برای پیوند دنیای واقعی و فانتاستیک (شگفتانه)کدام است؟ 3- این افسانه¬ها از نظر فرهنگی و اجتماعی چه هدف و پیامی را دنبال می کنند؟ با بازنمایی ویژگی¬های فانتزی در بیست و سه افسانه بیرجند این نتایج حاصل شد که پنج افسانه از بیست وسه افسانه از نوع فانتزی جانوری هستند. شخصیت¬ها ایستا هستند و جز انسان، گاهی دیوها و موجودات فراطبیعی نیز نقش بازی می-کنند و حالات انسانی به آن¬ها منسوب می¬گردد. این شخصیت¬ها با کارکردها و شگرد سحر و جادو به هدف می¬رسند. همواره شخصیت های اصلی و فرعی همراه یکدیگرند و با شگردهای عجیب و جادویی و انجام امور شگفتانه، قصّه را به پایان می¬برند. طرح و ساختار این افسانه¬ها ساده¬اند و همه این قصّه¬ها دارای پیام مستقیم و غیر¬¬مستقیم است و هر خواننده با توجه به شرایط روحی و اجتماعی و فضای افسانه برداشتی آزادانه از آن دارد و غالب افسانه¬ها مفاهیم اجتماعی را به خواننده منتقل می¬سازند که خود بیانگر ویژگی چندصدایی این افسانه¬هاست و همچنین برخی از آن¬ها با توجه به شرایط اقلیمی و اجتماعی از نوع آگاهی¬گر هستند. در پایان، این پژوهش اثبات کرده است که افسانه¬های بیرجند تمامی ویژگی ادبیات شگرف و فانتزی را داراست که بیانگر تخیل قدرتمند و داستان¬پرداز اهالی این منطقه کویری و غنای ادبیات عامیانه این سرزمین است.