ویژگی سکه شناسی قراخانیان

چکیده مقاله

سکه شناسی از جمله مطالعات بین رشته¬ای است که از جنبه¬های مختلف مکمل مطالعات تاریخی محسوب می¬شود. از جمله از نظر بررسی القاب و عناوین و کاربرد آن¬ها، زبان، تجارت، اوضاع مالی و اقتصادی، نظام پولی، تصحیح سال وقوع رویدادهای تاریخی، دامنه قلمرو و غیره می¬توان بر مطالعات سکه شناسی تکیه کرد. قراخانیان(حک:381-610هـق)، دولت ترک قدرتمندی که طی بیش از دو سده بر بخش¬های وسیعی از ماوراءالنهر حکمرانی داشتند، در زمان زمامداری خود از نظام ضرب سکه منسجم و پیوسته¬ای برخوردار بودند. پژوهش حاضر درصدد است که نظام ضرب سکه در قلمرو قراخانیان را از حیث پول معیار، فلز رایج و معمول و به ویژه کیفیت ضرب سکه و نیز عیار درهم و دینارهای آن¬ها بررسی نماید. اهمیت بررسی سکه¬های قراخانیان در پیوند با سکه شناسی سلجوقیان(حک:431-590هـق) دو چندان می¬شود. چون سلجوقیان به دلایل متعدد و از جمله مهمترین آن ضعف منابع نقره در قلمروشان، مجبور شدند از طلا (دینار) به عنوان پول رایج و معیار در قلمروشان استفاده کنند، امری که قبل و بعد از سلجوقیان در ایران سابقه نداشته است. حال سوال پژوهش حاضر این است که با وجود کمبود نقره در قلمرو سلجوقیان، قراخانیان در همسایگی آن¬ها در ماوراءالنهر از نظر منابع نقره چه وضعیتی داشتند و درهم¬های آن¬ها از چه کیفیت و عیاری برخوردار بوده است. با بررسی کاتالوک¬های منتشر شده از سکه¬های باقی مانده از قراخانیان، یافته¬های تحقیق حاکی از آن است که طی سده¬های پنجم و ششم هجری کمبود منابع نقره در ماوراءالنهر نیز هم¬چون ایران شایع بوده و کیفیت پایین نقره¬های ضرب شده در قلمرو قراخانیان موید این مدعا است. روش تحقیق در پژوهش حاضر روش تحقیق تاریخی مبتنی بر روش توصیفی تحلیلی است و اطلاعات مقاله نیز بر اساس روش کتابخانه¬ای و نیز مستقیما از آرشیو برخی موزه¬ها و سایت¬های تخصصی جمع آوری شده است.