نقد و بررسی روایت های حمدالله مستوفی درباره تاریخ سلجوقیان

چکیده مقاله

نوشتار حاضر در پی بررسی بخش¬های مربوط به سلجوقیان(حک:431-590) در آثار حمدالله مستوفی قزوینی، مورخ برجسته عصر ایلخانان می¬باشد، لذا مقایسه روایت¬های ارائه شده در سه اثر وی، یعنی تاریخ گزیده، نزهه القلوب و ظفرنامه با منابع تاریخی عصر سلجوقی مقایسه خواهد شد تا اهمیت روایت¬های ذکر شده توسط مستوفی برای تاریخ سلجوقیان، یا به عکس روایت¬های نادرست و ضعیف تا حدودی مشخص گردد. مستوفی در حدود یک و نیم سده پس از سقوط سلسله سلجوقیان آثار خود را به نگارش درآورده است، بنابراین طبیعی است که بخش اعظمی از مطالب خود را عینا از منابع پیشین اخذ کرده باشد. با این حال، در آثار مستوفی روایت¬ها و نکاتی درباره سلجوقیان ثبت شده است که نه تنها منابع عصر سلجوقی، بلکه در منابع هم¬زمان با خود وی نیز به چشم نمی¬خورد و همین نکته اهمیت آثار مستوفی برای عهد سلجوقی، به ویژه تاریخ گزیده و نزهه القلوب را برای سلجوقی پژوهان دو چندان می¬کند. یکی از دلایل ارائه اطلاعات نو و متکی بر اسناد درباره سلجوقیان توسط مستوفی دسترسی وی به منابعی است که امروزه برجای نمانده است. یافته¬های این پژوهش حاکی از آن است که از آن¬جا حمدالله مستوفی در عصر ایلخانان منصب مستوفی (کارگزار مالی) را عهده دار بوده است، به همین دلیل نیز به دلیل دسترسی به پاره¬ای از اسناد و دفاتر مالی برجای مانده از عصر سلجوقی، اطلاعات اقتصادی و مالی مهم و ارزشمندی راجع به سلجوقیان ارائه نموده است، اطلاعاتی که به ویژه نسبت به اطلاعات سیاسی موجود در آثار مستوفی از اهمیت بیشتری برخوردار است. این نوشتار بر اساس روش تحقیق تاریخی مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی سامان یافته است.