فراتحلیل اندیشه¬های تعلیمی نزاری قهستانی؛ حکیم و شاعری از دیار مشرق زمین

چکیده مقاله

اخلاق، شالوده و اساس هر امری است و هیچ جامعه¬ای پایدار نخواهد بود مگر در سایة اخلاق و ایرانیان این صفت را به خوبی پرورش داده¬اند تا جایی که بسیاری از کتب تعلیمی ایران به سرزمین¬های همجوار شرق راه یافته و به زبان آن¬ها ترجمه شده است. سعدالدین بن محمد نزاری بیرجندی قهستانی، شاعر و حکیم سرآمد دیار شرق ایران و خراسان جنوبی، با توجّه خاصّی که به مضامین اخلاقی داشته، آثاری شایسته آفریده که گویای فرهنگ و تمدّن اصیل ساکنان این مرز و بوم است. بررسی فراتحلیل اندیشه¬های تعلیمی حکیم نزاری قهستانی، هدف تحقیق حاضر می¬باشد. پژوهش حاضر از نوع کیفی، برآنست تا به روش توصیفی- تحلیلی با مطالعة جامعه آماری 15 عنوان مقاله مرتبط با تحقیق حاضر با استناد به منابع کتابخانه¬ای و ترسیم جدول¬های سه¬گانه و سنجش میانگین و فراوانی محورها و اصول به توصیف آرمان¬شهر شاعر پرداخته است. یافته¬های پژوهش حاکی از آن است که تعلیم و تربیت در اندیشه و خرد شاعر، مدینه فاضله را تصویر کرده است که سعادت انسان را تضمین می¬کند. یافته¬های کمّی پژوهش، به ترتیب، هر کدام از مفاهیم و مقتضیات دوستی و مدارا، پرهیز از دنیاپرستی، راستی، صداقت و معرفت، علم¬آموزی، تسلیم الهی، خردورزی، قناعت، پرهیز از تکبّر، صبر، یقین، جوانمردی و نیکوکاری، اعتدال، تواضع، وقت¬شناسی، نیک¬نامی و عفو و بخشش، پرهیز از هم-نشینی با نااهلان، توبه، ادب، شکرگزاری، خاموشی، تهذیب نفس، رازداری و عدل را برشمرده است که تصویری جامع از اندیشه، تفکّر و باورهای شاعر را منعکس می¬کند.