فراتحلیل اندیشة تعلیمی ابن حسام خوسفی

چکیده مقاله

تعلیم و تعلّم به عنوان نیاز ضروری در سعادتمندی هر انسان، از ابتدای خلقت تاکنون مورد توجّه بوده است. انسان نیازمند تعلیم، آگاهی¬بخشیدن است. تعلیم که به همراه خود تربیت انسانی را به دنبال دارد، بشر را از تنگنای جهل و نادانی و تاریکی می¬رهاند و به سمت و سوی نور، روشنایی و خوشبختی هدایت می¬کند. از این رو، تعلیم و تعلّم با عنوان منشأ و سرچشمة اصلی دست¬یابی به سعادت، با عنوان رسالت اصلی پیامبران، عالمان دین قرار گرفته است و آثاری بی¬شمار در علوم مختلف به رشته تحریر آمده است. مولانا ابن حسام خوسفی، شاعر پرآوزه و نامی دیار خراسان جنوبی، از جملة مفاخر و مشاهیر این خطة فرهنگ و تمدّن ایران¬زمین است که در حوزة علوم ادبی به خوبی هنرنمایی کرده است. او شخصیّتی متعهد، متدیّن بوده است. اگرچه ابن حسام، بیشتر با نام یک حماسه¬سرا شناخته می¬شود امّا در تلفیق هنر حماسه و ادب تعلیمی به خوبی توانسته به پیش برود. در آثارش گسترة وسیعی از تعالیم، پندها و اندرزها و حکمت¬ها جریان دارد و هر مخاطبی با خوانش آثارش به آسانی آن¬ها را درمی¬یابد. پژوهش حاضر از نوع کیفی، به روش توصیفی- تحلیلی با مطالعة جامعه آماری 10 عنوان مقاله در راستای موضوع تحقیق حاضر با استناد به منابع کتابخانه¬ای، به طریق فیش¬برداری، ترسیم جدول¬های سه¬گانه، سنجش فراوانی محورها به توصیف آرمان¬شهر ابن حسام خوسفی پرداخته است. یافته¬های پژوهش نشان می¬دهد که، هر کدام از مفاهیم قناعت، خداشناسی، دین¬داری، پرهیزگاری، کسب آگاهی و علم، شجاعت، دشمن¬ستیزی، ادب، تواضع، توحید، تسلیم امر الهی، عدالت¬خواهی، نیکی کردن، بخشندگی، نکوهش دنیا، اغتنام عمر، علم و عمل، نکوهش ریا، حسن خلق، هم¬نشینی با پاکان، شاد کردن دیگران، صله رحم، مناعت طبع، عفّت و پاکدامنی و مهمان¬نوازی، به ترتیب، نقشی قابل تأمل در اندیشه، زندگی و آثار شاعر دارد.