مؤلفه¬های اخلاقی و تربیتی در اشعار آیینی ابن حُسام خوسفی و سیّد رضی

چکیده مقاله

مفاهیم اخلاقی و تربیتی، از اصول محوری زندگی اسلامی، به ویژه در عصر حاضر، اهمیّتی بسزا دارد. ادیبان و اندیشمندان این حوزه، ضمن تبیین جایگاه مهم اخلاق، پیوسته توجّه بشر را به سوی فضایل اخلاقی، هدایت نموده¬اند. اشعار ابن حسام خوسفی و سیّد رضی، نمونه¬هایی غنی در ادب فارسی و عربی است. این شاعران، از چهره¬های بنام و شاخص زمانة خود هستند که در زندگی پربار خود از آموزه¬های ناب اسلام و سبک زندگی ائمة اطهار (ع)، بسیار تأثیر پذیرفته¬اند. آن¬ها از تبار عالمان و اولیاء دین اسلام بوده¬اند و ارادت خاص آن¬ها به سیره ائمة اطهار (ع) وصف¬ناشدنی است. ابن حسام؛ شاعر حماسه¬¬سرای شیعی مذهب قرن نهم، در کنار دیگر مفاهیم ادبی در اشعارش، همواره بر تعالیم اخلاقی و اهمیّت تربیت انسانی و اجتماعی در اشعارش تأکید داشته است. سیّد رضی، ادیب و شاعر مشهور و بزرگ شیعه، در سروده¬های خود، آموزه¬های اخلاقی و تربیتی متنوّعی را ذکر نموده است. مقاله حاضر با استفاده از روش توصیف و تحلیل مضمون و بر اساس سؤالات پژوهش، مؤلفه¬های اخلاقی- تربیتی در اشعار آیینی ابن حسام خوسفی و سیّد رضی را مورد واکاوی قرار داده است. نتایج پژوهش گویای آن است که، دو شاعر، با ترویج ارزش¬های اخلاقی و مضامین تربیتی، در ادبیّات تعلیمی، تحوّلی چشمگیر ایجاد نموده¬ و در میان هم¬عصران خود، رتبه و مقامی والا یافته¬اند. توصیف شجاعت، تواضع و فروتنی، بردباری در مواجهة با امورات زندگی، ایثار و فداکاری، اهمیّت معرفت و شناخت در راه حق تعالی، ساده¬زیستی و قناعت، از بارزترین موضوعاتی است که در کنار بایدها و نبایدهای اخلاقی مورد نظر دو شاعر بوده است.