استفاده از روش فازی تاپسیس در اولویت‌بندی اقدامات آبخیزداری(مطالعه موردی حوضه آبخیز فریزی- ریگ سفید چناران- خراسان رضوی)

Abstract

پروژه‌های آبخیزداری با اهداف گوناگون در یک حوضه آبخیز به‌دلیل شرایط طبیعی حاکم بر حوضه، از جمله مسائل اقتصادی-اجتماعی، محدودیت‌های فنی و مالی، نیازمند اولویت¬بندی است. برای بررسی ارزیابی توان اکولوژیک حوضه¬های آبخیز فریزی و ریگ سفید (شهرستان چناران خراسان رضوی )جهت اولویت¬بندی عملیات اجرایی آبخیزداری، از روش فازی- تاپسیس به عنوان ابزار قدرتمند در تصمیم گیری چند معیاره استفاده شده است. با ورود اطلاعاتی شامل معیارها( حفاظت خاک، ظرفیت چرا، فرسایش آبی، ارتفاع رواناب، دبی، شیب و بارندگی)، وزن معیارها (اعداد فازی یا قطعی)، نوع معیارها (مثبت یا منفی)، گزینه¬ها و داده¬های ماتریس تصمیم¬گیری، در نرم افزار Fuzzy Topsis Solver 2013 کلیه مراحل آنالیز انجام شده است . زیرحوضه¬های R1، R2، R5 و F`2 در بالاترین اولویت برای انجام عملیات آبخیزداری قرار دارند و به همین ترتیب زیرحوضه¬های R`7 و R`10 در کمترین اولویت می¬باشند. زیرحوضه¬های R4 از حوضه آبخیز ریگ سفید و F3، F4 و F`5 از حوضه آبخیز فریزی، در اولویت دوم انجام عملیات و با عنوان اولویت زیاد قرار دارند. زیرحوضه¬های R`6، R9 و F1 در اولویت متوسط و زیر حوضه R`3 در اولویت کم برای انجام عملیات آبخیزداری قرار گرفت. با مقایسه اولویت¬بندی با روش فازی- تاپسیس و مطالعات توجیهی سال 1389می¬توان تاحدودی به شباهت آن‌ها اشاره نمود، لیکن در اولویت¬های رده دوم تفاوت¬ها به نسبت اولویت¬های سوم و چهارم بیشتر مشاهده می‌شود. نتایج حاکی از آن است که مدل‌های تصمیم گیری چندمعیاره به دلیل قابلیـت اسـتفاده از چنـدین معیـار بـه صورت کمی‌و کیفی و پیشنهاد بهترین مکان با توجـه بـه هدف ، مـی‌توانـد اطلاعـات بـا ارزشـی را درزمینه اولویـت بنـدی عملیـات اجرایـی درراستای مدیریت جامع حوضه آبخیزارائه نماید. .لذا پیشنهاد ‌می‌شود در تلفیق و برنامه ریزی مطالعاتی در حوضه‌های آبخیز از این روش که دارای استناد منطقی و روند اصولی برای تعیین اولویت‌ها دارد استفاده گردد. زیرا در این روش هم عوامل و هم زیرحوضه‌ها برای کنترل و برنامه ریزی طبقه بندی ‌می‌گردند.