کاربرد الگوی تلفیقیSWOT-QSPM در تعیین راهبردهای مدیریت تولید و بازاریابی زرشک در استان خراسان جنوبی

چکیده مقاله

زرشک به ‌عنوان یکی از محصولات راهبردی و مزیت‌دار کشاورزی ایران، نقش مهمی در اقتصاد کشاورزی و تامین معیشت خانوارهای روستایی استان خراسان جنوبی ایفا می‌کند. با وجود تولید 98 درصد زرشک کشور در این استان، چالش‌هایی نظیر ضعف در فرآوری، بازاریابی و اثرات تغییرات اقلیمی مانع بهره‌برداری کامل از این مزیت شده است. هدف پژوهش حاضر، شناسایی عوامل داخلی و خارجی مؤثر بر تولید و بازاریابی زرشک و تعیین و اولویت‌بندی راهبردهای توسعه‌ای مطلوب با استفاده از چارچوب تحلیلی عوامل استراتژیک SWOT و QSPM در قالب آمیخته بازاریابی می باشد. داده‌های مورد نیاز پژوهش از طریق تکمیل پرسشنامه و مصاحبه با کارشناسان مرتبط با حوزه تولید و بازاریابی محصولات کشاورزی در سازمان‌های جهاد کشاورزی، صنعت، معدن، تجارت، اتاق بازرگانی بیرجند و باغداران پیشرو استان خراسان جنوبی بدست آمد. نتایج تحقیق نشان داد از میان راهبردهای چهارگانه ارائه شده در ماتریس تحلیل وضعیت، استراتژهای تهاجمی راهبرد اصلی برای مدیریت کارآمد و اثربخش تولید و بازاریابی محصول زرشک می باشند. با توجه به نتایج ماتریس برنامه‌ریزی کمّی راهبردی، « ایجاد برند منطقه ای/ ملی زرشک و ثبت نشان جغرافیایی(GI)»، « تکمیل زنجیره ارزش و ایجاد صنایع تبدیلی و فرآوری »، « تثبیت جایگاه مقام اول تولید زرشک در کشور و دنیا » و « تلفیق دانش بومی و نوین جهت کاهش اثرات خشکسالی » بالاترین جذابیت راهبردی را در بین راهبردهای تدوین شده دارا می‌باشند. انتظار می‌رود با اجرای راهبردهای مذکور، بستر مناسبی برای توسعه پایدار و تبدیل زرشک از یک «محصول خام محلی» به یک «محصول فرآوری شده، برنددار و صادرات محور» فراهم شود.