گردشگری پایدار و تاب آوری سکونتگاه های روستایی مناطق خشک و بیابانی

Abstract

سکونتگاه‌های روستایی مناطق خشک و بیابانی به دلیل محدودیت منابع آب، فرسایش فیزیکی خاک، و تنوع اندک پوشش گیاهی، از جمله آسیب‌پذیرترین زیست‌بوم‌ها در برابر تنش‌های محیطی به‌حساب می‌آیند و همواره با چالش‌هایی نظیر خشکسالی‌های پیاپی، کاهش بازدهی اراضی زراعی، فقر معیشتی، ضعف زیرساخت‌های اقتصادی و پدیده مهاجرفرستی روبه‌رو هستند، در چنین فضایی، استفاده از ظرفیت گردشگری پایدار (به‌ویژه بوم‌گردی) می‌تواند به تاب‌آوری سکونتگاه‌های مناطق خشک به شمار منجر شود. یکی از عوامل بنیادین در ارتقای تاب‌آوری روستایی، پایداری اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی آنها در مواجهه با بحران‌ها در بستر نامناسب زیست‌محیطی این‌گونه مناطق است. تبیین ارتباط گردشگری پایدار و مؤلفه‌های آن با تاب‌آوری روستایی در بستر مناطق خشک و بیابانی، هدف اصلی مقاله حاضر است. نتیجه تحلیلی و انتقادی مبتنی بر منابع علمی نشان داد که گسترش فعالیت‌های گردشگری در مناطق روستایی به‌ویژه سکونتگاه‌های روستایی خشک و بیابانی زمانی پایدار خواهد بود که با مشارکت فعال، ارادی و خودانگیخته جامعه محلی، آموزش زیست‌محیطی گردشگران و اتخاذ سیاست‌های مدیریتی یکپارچه موردتوجه قرار گیرد در این صورت، گردشگری پایدار نه‌تنها ابزاری برای حفاظت از اکوسیستم‌های شکننده بیابانی محسوب می‌شود، بلکه بستری برای ارتقای کیفیت زندگی، تاب‌آوری اجتماعی–اقتصادی و تقویت سرمایه‌های فرهنگی و اجتماعی روستاییان نیز فراهم می‌کند و در صورت عدم توجه به جنبه‌های فوق می‌تواند موجب تشدید معضلات اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیست‌محیطی گردد.