بازشناسی فناوری ساخت سفالینه های شیاردار دوره اشکانی خراسان جنوبی بر پایه مطالعات آزمایشگاهی

Abstract

پژوهش‌های باستان‌شناختی در خراسان جنوبی حاکی از حضور گسترده سفال‌های شیاردار در محوطه‌های دوره اشکانی است. پژوهش حاضر با هدف ارائه ارزیابی مقدماتی از ویژگی‌های مادی و فناوری ساخت این سفالینه‌ها با رویکردی میان‌رشته‌ای صورت پذیرفته است. بدین منظور، شش نمونه منتخب از پنج محوطه (تپه چارده سورک، کلاته شاهپوری، قلعه کمر زادنبه، انبزپشته حاجی‌آباد و تپه کوره محمدآباد) بر پایه معیارهایی همچون کیفیت ساخت، نوع تزیین و حداقل آسیب‌دیدگی، انتخاب و با استفاده از روش‌های پتروگرافی، پراش پرتو ایکس (XRD) و میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM-EDS) تحلیل شدند. نتایج پتروگرافی نشان‌دهنده حضور کانی‌های کوارتز، فلدسپات، میکا و خرده‌سنگ‌های رسوبی، آذرین و دگرگونی در خمیره سفالینه‌هاست که با ترکیب رسوبات آبرفتی پیرامون محوطه‌ها همخوانی نسبی دارد. داده‌های XRD، حضور فازهای غالب کوارتز و فلدسپات‌های پلاژیوکلاسی را در تمامی نمونه‌ها تأیید کرد. همچنین، عدم شناسایی فازهای شاخص دماهای بسیار بالا نشان می‌دهد که دمای پخت سفالینه‌ها احتمالاً از آستانه تحولات فازی عمده فراتر نرفته است. یافته‌های SEM-EDS نیز به عنوان داده‌های تکمیلی و نیمه‌کمی، هم‌سویی کلی با نتایج پتروگرافی و XRD داشتند. در نهایت، این پژوهش به عنوان نخستین مطالعه آزمایشگاهی نظام‌مند بر سفال‌های شیاردار خراسان جنوبی، بستری علمی برای انجام پژوهش‌های تکمیلی در آینده فراهم می‌آورد.