از باکتری‌های حساس تا مقاوم: پتانسیل و محدودیت‌های ترکیبات زیست‌فعال قارچ‌های خوراکی-دارویی در شکستن مقاومت آنتی‌بیوتیکی – ۱۴ سال پژوهش و افق‌ها

Abstract

امروزه، بهره‌گیری از ترکیبات زیست‌فعال طبیعی، راهکاری مؤثر برای غلبه بر مقاومت باکتریایی به آنتی‌بیوتیک‌های تجاری است. از حدود ۱۴ سال پیش، تیم پژوهشی ما خواص ضدباکتریایی ترکیبات استخراج‌شده از گونه‌های متنوع قارچ‌های خوراکی-دارویی بومی و تجاری را بررسی و نتایج این تحقیقات را در طی این سال‌ها منتشر کرده است. روش شناسی این تحقیقات شامل استخراج عصاره‌ها با حلال‌های قطبیت متفاوت، جداسازی با HPLC، بیوسنتز نانوذرات نقره مبتنی بر عصاره این قارچ‌ها و استفاده از روش مایکرودایلوشن بوده است. ابتدا گونه‌های تجاری و بومی .Agaricus spp ارزیابی شدند؛ برخلاف انتظار، گونه تجاری قارچ دکمه‌ای سفید (A. bisporus) اثربخشی بالاتری در مقایسه با گونه‌های بومی نشان داد. با این حال، این اثر بخشی محدود به باکتری‌های رفرنس/حساس گرم‌ مثبت بود. گونه‌های قارچی از جنس‌های دیگر از جمله انوکی بومی و تجاری (Flammulina velutipes) نیز به دلیل نداشتن اثربخشی قابل توجه حذف شدند. بنابراین، در ادامه، قارچ Lentinus tigrinus بومی ایران علیه باکتری‌های رفرنس/حساس و همچنین سویه‌های مقاوم/چالش‌برانگیز (مانند Acinetobacter baumannii) مورد بررسی قرار گرفت. عصاره‌های این قارچ بر هر دو گروه باکتری‌های گرم ‌منفی و مثبت مؤثر بود، اما ترکیب آنها با نانوذرات نقره بیوسنتز‌شده، اثربخشی را به‌طور چشمگیری علیه A. baumannii افزایش داد. مکانیسم ضدباکتریایی با میکروسکوپ الکترونی روبشی تأیید شد. این پژوهش‌ها که همچنان با هدف افزایش اثربخشی عصاره‌های این قارچ علیه A. baumannii ادامه دارد، پنجره‌های امیدبخشی برای کاربرد پایدار قارچ بومی L. tigrinus در مهار باکتری‌های مقاوم/چالش برانگیز گشوده و بر مطالعات in vivo و فرمولاسیون‌های بالینی در آینده تأکید دارد.