محاسبه شاخص‌های تنوع آلفا و بتا براساس داده‌های تراکم و حضور گیاهان مرتعی (مطالعه موردی: منطقه پخش سیلاب بیرجند)

Abstract

امروزه پخش سیلاب به عنوان یکی از روش های احیای مراتع به‌منظور افزایش تولید و تنوع گیاهی در اکوسیستم‌های مرتعی مناطق خشک و نیمه ¬خشک کشور مطرح است. در پژوهش‌های متعددی، اثر پخش سیلاب بر خصوصیات پوشش گیاهی و تنوع زیستی بررسی شده است. در این گونه پژوهش‌ها، شاخص‌های عددی تنوع آلفا و بتا براساس معیارهای مختلف پوشش گیاهی بررسی شده است. هدف از پژوهش حاضر، محاسبه شاخص‌های تنوع آلفا و بتا براساس داده‌های درصد پوشش گیاهی، تراکم و حضور و عدم حضور گیاهان مرتعی در مراتع منطقه پخش سیلاب بیرجند، خراسان جنوبی است. نمونه‌برداری در بهار سال 1403 در رویشگاه درمنه-تاغ انجام شد. نمونه‌برداری به روش تصادفی سیستماتیک در دو منطقه داخل پخش سیلاب و بیرون پخش سیلاب در 40 پلات 16 متر مربعی (جمعا 80 پلات) صورت گرفت. در هر پلات، درصد پوشش، تراکم و حضور و عدم حضور گونه‌های گیاهی شناسایی شده تعیین شد. در پژوهش حاضر شاخص‌های مرسوم تنوع آلفا و بتا توسط نرم افزار PAST محاسبه شد. نتایج نشان داد که مقادیر شاخصهای غنای گونهای، شانون و سیمپسون در مرتع داخل پخش سیلاب بیشتر از مرتع بیرون پخش سیلاب است. مقادیر شاخصهای تنوع بتا برای دو معیار تراکم و حضور و عدم حضور کاملا یکسان بدست آمد. مقادیر سایر شاخصهای تنوع آلفا براساس داده‌های حضور و عدم حضور نشان داد که عدد محاسبه شده برای هر دو مرتع، یکسان است. در نهایت توصیه می شود از معیار حضور و عدم حضور، بجز در ارزیابی تنوع بتا، تحت هیچ شرایطی برای محاسبه شاخص‌های تنوع آلفا استفاده نشود.