ارزیابی اثر هلالی آبگیر بر درصد پوشش گیاهی و لاشبرگ در مراتع اسفکی، شهرستان بشرویه، خراسان جنوبی

Abstract

این مطالعه در شهرستان بشرویه، استان خراسان جنوبی، با هدف بررسی تأثیر هلالی‌های آبگیر بر پوشش گیاهی و درصد لاشبرگ در مراتع اسفکنی انجام شد. منطقه مطالعه در ۳۲ کیلومتری جنوب غرب شهر بشرویه واقع شده و با آب و هوای گرم و کویری، شیب متوسط ۲۳ درصد و بارش سالانه حدود ۱۱۳ میلی‌متر مشخص می‌شود. به منظور احیای مراتع، ۵۰۳ هکتار هلالی آبگیر با بذرکاری در سال ۱۳۹۹ ایجاد و قرق شد. نمونه‌برداری به روش تصادفی-سیستماتیک انجام شد. در هر تیمار اصلاحی، شامل داخل هلالی، داخل منطقه احیایی و خارج منطقه احیایی (شاهد)، ۳ ترانسکت ۳۰۰ متری ایجاد شد و در طول هر ترانسکت ۱۰ پلات یک متر مربعی برای ثبت گونه‌ها، درصد پوشش گیاهی، حضور و عدم حضور گونه‌ها، درصد لاشبرگ، درصد سنگ و خاک لخت مورد استفاده قرار گرفت. شاخص‌های پوشش گیاهی و لاشبرگ برای مقایسه بین سایت‌ها محاسبه شدند. برای تحلیل آماری، از تحلیل واریانس یک‌طرفه (One-Way ANOVA) برای بررسی اثر منطقه بر درصد پوشش و لاشبرگ استفاده شد و اختلاف میانگین‌ها با آزمون پس‌ازآزمون توکی (Tukey’s HSD) مشخص گردید. سطح معنی‌داری p ≤ .05 در نظر گرفته شد و اندازه اثر η² گزارش شد. نمودارهای جعبه‌ای برای نمایش تفاوت‌ها رسم گردید. نتایج نشان داد که اثر هلالی آبگیر بر درصد پوشش گیاهی معنی‌دار بود (F(2, 86) = 141.85, p < .001, η² = .77). میانگین درصد پوشش در داخل هلالی آبگیر به طور معنی داری بیشتر از داخل منطقه احیایی (t = -12.64, p < .001) و بیرون منطقه احیایی (t = -15.94, p < .001) بود. همچنین، اثر هلالی آبگیر بر درصد لاشبرگ نیز معنی‌دار بود (F(2, 86) = 27.73, p < .001, η² = .39)، به طوری که لاشبرگ در داخل هلالی بیشتر از دو منطقه دیگر بود و اختلاف بین داخل و بیرون منطقه احیایی معنی‌دار نبود. این یافته‌ها نشان می‌دهد که اجرای هلالی‌های آبگیر موجب افزایش پوشش گیاهی، لاشبرگ و فراهم شدن شرایط مناسب برای رشد گونه‌های مرتعی می‌شود. افزایش نفوذ آب و ذخیره رطوبت خاک، کاهش رواناب سطحی و ایجاد زیستگاه‌های مناسب برای گیاهان از عوامل مؤثر در بهبود وضعیت زیستگاه و توان بازسازی طبیعی مراتع است.