اثر عملیات فاروئینگ بر درصد رطوبت و بافت خاک (مطالعه موردی: منطقه احیایی دشت اسفدن، خراسان جنوبی)

Abstract

مطالعه حاضر با هدف بررسی تأثیر عملیات فاروئینگ و احیای منطقه بر خصوصیات فیزیکی خاک، شامل درصد رطوبت اشباع، درصد شن، درصد سیلت و درصد رس، در یک منطقه احیایی انجام شد. سه سایت نمونه‌برداری در نظر گرفته شد: داخل کنتورفارو، داخل منطقه احیایی و خارج از منطقه احیایی. در هر سایت نمونه‌های خاک به عمق مشخص جمع‌آوری شد و در آزمایشگاه خاکشناسی، درصد رطوبت اشباع، و ترکیب ذرات خاک شامل شن، سیلت و رس اندازه‌گیری شد. برای بررسی اثر عملیات فاروئینگ بر خصوصیات خاک، از تحلیل واریانس یک‌طرفه (One-Way ANOVA) استفاده شد و اندازه اثر با استفاده از η² محاسبه گردید. در مواردی که اثر عملیات فاروئینگ معنی‌دار بود، از آزمون توکی (Tukey HSD) برای مقایسه جفتی میان سایت‌ها بهره گرفته شد. سطح معنی‌داری برای تمام آزمون‌ها p ≤ .05 در نظر گرفته شد و داده‌ها با نرم‌افزار Jamovi تحلیل شدند. نتایج تحلیل واریانس نشان داد که اثر عملیات فاروئینگ بر درصد رطوبت اشباع خاک (F(2, 15) = 1.36, p = .287, η² = .15) و درصد شن (F(2, 15) = 1.33, p = .293, η² = .15) معنی‌دار نبود و نمودارهای جعبه‌ای تفاوت قابل توجهی بین سه سایت نشان نداد، اگرچه درصد شن در خارج از منطقه احیایی کمی بیشتر بود. اثر منطقه بر درصد سیلت معنی‌دار بود (F(2, 15) = 3.75, p = .048, η² = .33) و مقایسه‌ها نشان داد که عملیات فاروئینگ موجب افزایش ذرات سیلت خاک در داخل منطقه احیایی نسبت به خارج از آن شده است. در مقابل، اثر منطقه بر درصد رس معنی‌دار نبود (F(2, 15) = 0.11, p = .898, η² = .01)، که نشان می‌دهد کمترین تأثیر عملیات احیایی مربوط به بخش رس خاک است. این نتایج نشان می‌دهد که عملیات فاروئینگ به طور عمده بر افزایش ذرات سیلت خاک تأثیر دارد و تغییرات قابل توجهی در رطوبت، شن یا رس ایجاد نکرده است.