اثر احداث هلالی های آبگیر بر ترکیب پوشش گیاهی و تنوع زیستی در اکوسیستم های مرتعی مناطق خشک شرق کشور (مطالعه موردی: مراتع سربیشه-استان خراسان جنوبی)

Abstract

ترکیب گونه‌ای و تنوع زیستی از سریع‌ترین و مهم‌ترین شاخص‌های تعیین وضعیت اکوسیستم‌های مرتعی است. این تحقیق به بررسی اثر احداث هلالی‌های آبگیر بر ترکیب پوشش گیاهی و تنوع زیستی در اکوسیستم‌های مناطق خشک و بیابانی استان خراسان جنوبی می‌پردازد. بدین منظور، نمونه‌برداری از پوشش گیاهی در بهار سال 1393، در مراتع منطقۀ مورد نظر در مرحلۀ گلدهی گیاهان غالب به روش سیستماتیک - تصادفی و به‌صورت پلات‌گذاری انجام شد. سپس خصوصیات پوشش گیاهی از قبیل تراکم، ترکیب، درصد پوشش و شاخص‌های غنای گونه‌ای (مارگالف، منهینیک)، تنوع گونه‌ای (سیمپسون، شانون- وینر و آلفای فیشر) و یکنواختی گونه‌ای (پیلو) در دو منطقه اجرای طرح و منطقۀ شاهد بررسی گردید. نتایج آزمون تی تست مستقل نشان داد که اثر احداث سامانۀ هلالی آبگیر بر درصد پوشش گیاهی کل و تراکم گیاهان مرتعی معنی‌دار (01/0>p) است. بررسی ترکیب گونه‌ای نشان داد که منطقۀ اجرای طرح شامل 30 گونۀ گیاهی از 17 خانواده و منطقۀ شاهد شامل 9 گونۀ گیاهی از 8 خانواده بوده و شاخص‌های غنای گونه‌ای مارگالف، تنوع گونه‌ای سیمپسون و شانون وینر در منطقۀ اجرای طرح بیشتر از منطقۀ شاهد است. در نهایت می‌توان گفت که اثر هلالی‌های آبگیر بر خصوصیات اکولوژیکی پوشش گیاهی در مراتع تحت اجرای این طرح، مثبت بوده و لذا می‌توان از آن به‌عنوان یکی از روش‌های قوی و مؤثر احیای مراتع تخریب‌شده نام برد.