تحلیل نمونه‌هایی از نمادهای جانوری و اساطیری در حکایات روضۀ الصفا

چکیده مقاله

نمادها با انواع و شکل‌های گوناگون و متنوع، در همۀ ارکان زندگی بشری به‌ویژه در ادبیات، هنر، فرهنگ و اعتقادات انسان حضور دارند. بهره¬گیری از نماد حیوانات در زندگی انسان به قبل از تاریخ برمی¬گردد تا جایی که استفاده از نماد جنبۀ استعاری پیدا کرد و این نمادها حتی مقدس شده و دلالتی اساطیری یافته¬است. با وجود شباهت‌ها و وجوه اشتراک فراوانی که میان حکایت‌ها و افسانه‌های ملل وجود دارد، در بحث اینکه حیوانات در این داستان‌ها سمبل چه صفاتی هستند به تفاوت‌ها و تعارض‌هایی برمی‌خوریم. هدف اصلی این پژوهش توصیفی - تحلیلی معرفی بیشتر کتاب مفصل و ارزشمند دورۀ تیموری، تاریخ روضۀ الصفا فی سیرۀ الانبیاء و الملوک و الخلفا اثر میرخواند، به جامعۀ پژوهشگران بپردازد و از جمله اهمیت داستان‌شناختی و نمادشناختی آن را تبیین کند که این امر با بررسی نمونه‌هایی از نمادهای جانوری شخصیت نمادین فابلهای این کتاب صورت گرفته است. این پژوهش از داده‌های متنی و ابزارهای کتابخانه¬ای . روضةالصفا اگرچه عنوان تاریخ دارد در واقع مانند کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه مشتمل بر قصه‌ها، افسانه‌ها وفابلهای زیادی است و از منظر روایت‌شناختی اعتقادشناسی و اسطوره‌شناسی اثری ادبی و هنری است نه اثر تاریخی. نویسنده با استفاده از اساطیر و نمادهای جانوری و بیان حکایت¬هایی از حیوانات (فابل) در حقیقت به طور غیر مستقیم به بیان مقصودها و مفاهیم مطلوب و نامطلوب انسانی، اجتماعی،حکمی و حتی سیاسی پرداخته است و بر اساس ضمیر ناخودآگاه جمعی مقصود خود را منتقل می‌نماید.