درآمدی بر نقد و تحلیل جامعه‌شناسی اشعار نیما یوشیج

چکیده مقاله

آثار ادبی به اعتبار بیان واقعیتهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، رویدادهای روزمره تاریخی و در بر داشتن حقایق فرهنگی، انسانی و نیز گفتمان‌های رایج اسناد جامعه‌شناختی ملت‌ها هستند. جامعه‌شناسی ادبیات رویکردی است که به کشف و تحلیل این اسناد و همزمان ارزیابی آثار ادبی در پیوند با جامعه و تاریخ می‌پردازد. اشعار نیما یوشیج آینه‌ای برای بازتاب واقعیتهای معاصر بویژه چهار دهۀ اول عصر پهلوی است. جامعه‌شناسی ادبی شعر نیما یوشیج را می‌توانیم کمینه به چند شاخۀ جامعه‌شناسی سیاسی، جامعه‌شناسی اقتصادی، جامعه‌شناسی فرهنگی تقسیم کنیم و واقعیت‌ها و رخدادهای اجنماعی تاریخی را در آثار او بازشناسی نماییم. در بوطیقای نیما شعر و شاعری هم کنش اجتماعی شاعر و هم وجود فلسفی او است. نیما در واکنش انسانی و مبارزه‌جویی اجتماعی در برابر واقعیت‌ها و رویدادها عموماً واکنش انتقادی و متفکرانه نشان می‌دهد و به این دلیل شعرش ارزش جامعه‌شناختی والایی دارد. در این مقاله توصیفی- تحلیلی کوشش کرده ‌ایم تا درآمدی بر جامعه‌شناسی شعر نیما در سه ساحت جامعه‌شناسی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی ارائه نماییم. مهمترین موضوعات بحث عبارتند از: سیطرۀ سنگین استبداد سیاسی، جریان آزادی‌خواهی، رویدادهای تاریخی، فقر ، فاصلۀ طبقاتی، غفلت و واماندگی فرهنگی، ضعف همبستگی اجتماعی ، بیان جریانات فکری و گفتمانهای ایدئولوژیک